URGENT: Coming Together for Ahmad Salim – London August 4/12

Author/Archivist Ahmad Salim, winner of Pakistan’s Pride of Performance, is very ill and will probably undergo liver transplant within the next THREE to FOUR months.

In spite of his suffering, he is concerned about archives of South Asian Research and Resource Centre (SARRC) that he worked hard to build over decades. Now, the SARRC materials are used by researchers worldwide.

Friends in UK are taking the lead by inviting you to a meeting to discuss what we can do for Ahmad Salim and for the continuation of SARRC. If you don’t live in London or cannot attend the meeting, please contact Nuzhat or Abbas at:
abbas1960@gmail.com

More information on Ahmad Salim
http://uddari.wordpress.com/2010/08/19/pride-of-performance-for-ahmad-salim/
http://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_Salim

Date and Time: Saturday 4 August 1500 to 1700 hours
Venue: C/o Rashad Aslam,
Adam Bernard Solicitors
25 Barking Road, Upton Park
London E6 1PW
Mobile (Rashad Aslam): 07833 345 535

Hope to see all of you there.

RSVP
Nuzhat and Abbas
Mobile Nuzhat: 07962 426 065
Mobile Abbas: 07890 844 149
.
.

‘Hamraz Ahsan’s Third Eye’ by Arif Waqar

Hamraz Ahsan is a well known figure in the Asian circles of England: an experienced Urdu journalist and columnist, a trusted researcher for documentary film producers, and an authentic Punjabi poet who is equally respected in the Muslim and Sikh communities of the UK.

His first Punjabi collection ‘Tibyan uttay Chhawaan’ (Shades on Dunes) got good response from general readers as well as skeptical critics. He wrote several short poems on various aspects of the life of Pakistani immigrants in Great Britain and these poems were collected in a book called ‘Paar Samundraan Wallay’ (Trapped on the Other side of the Ocean). His most recent work is a collection of Punjabi quatrains: ‘Meki Kujh na Aakh’ (Don’t Scold Me)

These short poems draw on the Sufi tradition of Punjabi poetry and they are composed in the traditional four-line format. Before we proceed further let’s have a look at some of these quatrains… in English translation, of course:

Don’t scold me
The worthlessness immersed in my soul
I took the leash of the beast within
And collared myself instead

Don’t scold me
I left both mammon and mother
To take a peek at the firmament
I returned disenchanted, Adam’s brood once more
-

Don’t scold me
I have wept in my dreams
Churning the vat of my heart
Hot tears my only curd
-

Don’t scold me
I have worn out my soul
For each act I was given a different costume
Made by the designer, I simply put it on
-

Don’t scold me
In the dust before me glint particles of sand
In my sky only darkness reins
Stars are trodden underfoot
-

Don’t scold me
My mantra neither Rab nor Rama
I seek benediction without supplication
Clutching neither Koran nor Gita
-

Don’t scold me
I have forged eternal bonds with fire
Red embers caress my palms
I, the baker, whose hand is married to the burning clay oven
-

Don’t scold me
I met my groom in my dotage
My ear rings hang loose from my ears
My nose cannot bear the knobbing ornament’s weight
Translated by the poet

These quatrains are preceded by a detailed, and rather philosophical preface, titled ‘Khraabkaar di teeji akkh’… The Third Eye of the Subverter… masterfully written by Professor Amin Mughal, who firmly believes in the Subversion Theory of Herbert Marcuse, and without referring to him directly, Professor Mughal says, “Authentic poetry, indeed all authentic art, is subversive. Hamraz Ahsan is subversive, and his subversion is directed against his (inner) self. Let’s not forget that ‘self’ is constituted by man’s relations with the universe, of which he himself is a part. Hamraz seeks to break his self, that is, his relations with the rest of the universe and his self, in order to identify all those relations that stand in the way of his self becoming, or moving continuously towards becoming, an authentic self!’

To describe the subversive nature of an authentic artist, Prof. Mughal uses the term ‘kharaabkaar’. This Persian word denotes a destroyer or a saboteur, but traditionally this expression has been reserved for qalanders, or the wandering dervishes. Some of the quatrains in this book have direct references to qalanders.

Hamraz negates class and cast, and the lust that is caused by them. But a distinctive feature of Hamraz’s poetry is his negation of gender distinction. This aspect may easily be overlooked because it forms the base of Punjabi poetry and is therefore not obtrusive and hence not visible. The obliteration of the category of gender turns the poet and the sufi into the woman, and not merely a woman but, following Dostoevsky, they become the prostitute the dust of whose feet they kiss with reverence.

To become a fallen woman is not enough; to think and feel like her is the ultimate test of the negation of gender, and Hamraz tries to do precisely the same.

A major role in the formation of inauthentic relations is played by the way that man employs to see the universe. The way is empirical, rooted in rationalism, and ultimately the senses. The metaphor for the senses in Hamraz’s poetry is ‘the two eyes’ The third eye is needed to authenticate one’s self. The failure of the third eye to open causes the elusiveness of what is missing. The poet starts from negation and reconstitute his self and ultimately affirms life and the universe, but on his own terms. It is no accident then, that Hamraz’s patron saint is Madho Lal Hussain and the 101 quatrains dedicated to his murshid have grown on soil of the Punjabi folk tradition.

‘I did not follow any particular genre of Punjabi poetry’ says Hamraz, ‘the four-line structure came naturally to me, but the words of the first line (me ki kujh na aakh) were uttered by a woman in Pothohar. I heard them years ago and somehow they stuck to my mind’.

One unique feature of this poetry book is its dual script: it’s printed both in Persian and Gurmukhi scripts. It’s worth mentioning that the Lingua Franca of the pre-partition Punjab was divided into two separate languages, in 1947, on the basis of Gurmukhi and Shahmukhi (Persian) scripts. Speakers of the same language, ironically, are unable to read each other’s ideas in the written form, and thus the Punjabi literature is mutually unintelligible across the borders in Indian and Pakistani Punjab.

During my recent visit to London, I had a chance to see the poet in person and discuss the situation with him. ‘How do you compare the situation in Southhall, Nottingham, Birmingham, Leeds or other diaspora centres in the UK?’ I asked Hamraz, ‘Do you think there are better chances, in this more educated and liberal atmosphere, of breaking the script barrier?’

‘I don’t accept the premise that Punjabi communities are more educated and liberal in the UK than in the Punjab’ comes the answer from the poet, ‘I migrated to this country as an adult, but all my children were born and brought up here in Britain, and the willful lack of integration between diverse groups meant that while Hindu, Sikh and Muslim children may have been friends at school, intermarriage between these religions means ostracism for both parties, or even worse, rather than creating a need to understand and communicate across the divide. Certainly anecdotally most of the young Punjabis I know – Sikh, Hindu or Muslim – do not read either script, even if they’re fluent orally. The similarities of language mean a close bond of friendship but friendship is not the same as a desire to read extant literature of either group because this would require a level of educating oneself that is barely there for the English language, let alone for either scripts of the Punjabi’.

If that’s the case, why did he take the trouble to publish his poetry in both scripts? ‘Just because most of my friends and readers in East Punjab, Europe and North America, cannot read Persian script’.

The status of Punjabi language in the Pakistani Punjab is quite enigmatic: there are hundreds of Sindhi medium and Pushto medium schools in Pakistan but not a single Punjabi medium school in the whole country. ‘What’s your take on educating Punjabi kids in their mother tongue?’
Hamraz looked at me rather helplessly, as if I had put him a very unexpected question. ‘well, I’m a Punjabi poet, but not an activist; this question should be asked of those who have been working for the cause of Punjabi’.

Alright then, let’s come to a less political question:
Shahmukhi (Persian) script is not hundred percent phonetic and Gurmukhi is associated with the Sikh religion; in this situation, can Roman script be a way-out? If not, what else can be done to enable the Punjabis across the borders to read each other’s literature?
‘I think that would be an inelegant solution’ comes the answer from the Punjabi poet, ‘to me, the best approach is straightforward translation. While it is easy to become dazzled by the thought that it is the same language in two distinct scripts and want logically to bring about one that crosses borders, it isn’t resolved by learning a third set of phonetic symbols. Before long each group would be bemoaning the endangerment of their own scripts as youth are always game for learning the easiest way out, in this case Roman script. In a lesser form, good publishers edit books for American English and idioms when presenting a UK or Australian text in the States. Publishers should just accept the need to pay translators to do the same for texts crossing borders within the Punjab’.

From Saqib Maqsood (http://puncham.com/) at Pancham Sulaikh SaNg
.
.

Punjabi monthly magazine Pancham now available online

Lahore’s literary Punjabi monthly magazine ‘Pancham’ is now available to read online. Edited by Faiza and Maqsood Saqib, ‘Pancham’ publishes poetry, fiction, literary criticism and non fiction. The publication is a continuation, in spirit, of the fine traditions of monthly ‘Maanboli’.
http://puncham.com/default.asp

You will also find information about Punjabi books published by Suchet Kitab Ghar here:
http://puncham.com/sucheet.asp

Led by Maqsood Saqib, the team that produces monthly Pancham and publishes Punjabi books from Suchet Kitab Ghar, has also created two pages on Facebook that are initiating robust discussions on aspects of Punjabi literature.
Pancham Sulaikh SaNg
http://www.facebook.com/groups/187000121364896/
Fareed Rang
http://www.facebook.com/groups/312103068831819/

More on Maqsood Saqib
http://uddari.wordpress.com/2009/04/26/brilliante-punjab-offering-to-a-writer-an-editor-and-a-reader/

Pancham at Uddari Publishers’ page: http://uddari.wordpress.com/punjabi-authors-publishers/#PANCHAM

Contact Pancham
Street Address
11 Sharaf Mansion, 16 Queens Road
Chauk Ganga Ram
Lahore, Pakistan
Website
http://puncham.com/
Phone
(+92) 42 36308265
Email
info@puncham.com
.
.

New Punjabi-English Dictionary – A much-needed resource

Review
Punjabi-English Dictionary
Authors: Kanwal Bashir, Abbas Kazmi
ISBN: 978-1-931546-89-8
Dunwoody Press, Hyattsville USA, 2012
Pages: 660
$125.00

‘Punjabi-English Dictionary’ by Bashir and Kazmi is a much-needed resource for students, teachers, researchers and writers of Punjabi. Designed ‘to assist beginning and intermediate students of Pakistani Punjabi’, this work is an important step in reading, learning and teaching of the language in South Asia and Abroad.

The 660-page dictionary contains about 2,500 main entries selected from Punjabi newspapers published from Lahore, and audios of unrehearsed conversations of Punjabi speakers in the province.

Each entry begins with a headword in Perso-Arabic (commonly called Shahmukhi) script followed by it’s romanization. Descriptions include speech patterns, definition/s, and one (or more) examples in Punjabi with English translation. Here are some of the perks: the authors have developed and implemented a pronunciation system for learners, they have included sentences in both languages; and, you will find verb charts and notes on grammar at the end of the book.

The dictionary appears well-researched, well-written and well-produced. Check it out here:
http://www.dunwoodypress.com/products/-/328

Kanwal Bashir is a senior linguist at a language research center in Maryland. Earlier, she had worked as an Instructor of Urdu and Punjabi language and culture in USA, and as lecturer and later assistant professor of English in Pakistan.

Abbas Kazmi worked as an Instructor, Subject Matter Expert and Tester of Urdu and Punjabi language and culture in Washington. Earlier, he had served Pakistan Foreign Service as a career diplomat.

Bashir and Kazmi began work on this first volume of Punjabi English dictionary in 2008, and now they are working on the second one.
.
.

‘Not Your Father’s Kabir’ by Hasan Altaf

Image from Wikipedia

The poet Kabir died in 1518, so it is jarring to open a translation of his writings and read the following line: “O pundit, your hairsplitting’s/so much bullshit.” It is even stranger to look up and realize that the poem bears an epigraph (“It take a man that have the blues so to sing the blues”) from the American musician Lead Belly, who was not even born until 1888. A quick scan through the volume reveals more epigraphs (Pound, Coleridge), a dedication (one poem is for Geoff Dyer) and vocabulary that Kabir himself could not have come up with: “Smelling of aftershave/and deodorants/the body’s a dried up well…” Arvind Krishna Mehrotra’s Songs of Kabir is not, it is safe to say, your father’s Kabir.

We have certain expectations when it comes to literature of this sort – the literature that we call “classical” or “ancient” or “historical” (to say nothing of that literature we call “sacred”): We want grandeur, pomp and circumstance; we want even a touch of the archaic – no thee-ing and thou-ing, necessarily, but some whiff of the past, something epic, removed from the mundane and the modern. Those translators who subvert this expectation and leave that desire unfulfilled are not always looked on kindly: A review of Anne Carson’s An Oresteia, for example (Carson’s, and indefinitely-articled, because she took one play each from Sophocles, Aeschylus and Euripides to refashion the story of the house of Atreus; call it a remix) took umbrage with her diction, her use of the word “car” rather than “carriage.” Agamemnon comes home from Troy in a car; what, did he roll up in a Volvo? Did he have to stop somewhere for gas before reaching Mycenae?

Mehrotra’s Kabir has, at first, a similar effect. It’s jarring to hear this poet speak in a language that is so simple, modern, familiar; Kabir should sound old and wise, like the saint he was, like a holy book or, at the very least, like Yoda. This Kabir, though, calls the pundit out on “bullshit” and ask the muezzin the simple question, “What’s your problem?” In another poem, we get this: “I fucked young men/too numerous to count/and stayed a virgin” – it’s like hearing your grandmother start speaking like your friends, using curses that could put them to shame.

Some people might close the book at that point, go looking for another translation that better captures the dignity or the grandeur that we seek in this kind of literature. But although some of Mehrotra’s devices remain awkward (as when he has Kabir wish for a megaphone), eventually the strangeness becomes rewarding. The language of these translations makes them more immediate, brings Kabir closer to the reader – the distance of “time” and “great literary and historical and cultural value” is lost, and readers can approach him without all that baggage. One poem in particular makes this clear; Mehrotra translates:

I’m grapefruit
And I’m sweet lime
I’m Hindu
And I’m Muslim

I’m fish
And I’m net
I’m fisherman
And I’m time

I’m nothing
Says Kabir
I’m not among the living
Or the dead

The sentiment remains recognizably ancient (almost Zen: I’m fish/and I’m net), recognizably Kabir (na Kaashi na Kailash mein), but the language itself is very much a twenty-first century language, very much our language. In her preface to this edition, Wendy Doniger writes that the “slang, neologisms, and anachronisms… are a brilliant means of conveying much of the shock effect that upside-down language would have had upon Kabir’s fifteenth-century audiences” (“upside-down language” referring to this kind of riddling poem). Mehrotra himself, discussing other translations, describes the corpus of Kabir as a kind of pada, which for a medieval or even a modern singer “was not something whose words had unalterably been fixed… but something that was provisional and fluid, a working draft, whose lines and images could be shifted around, or substituted by others, or deleted entirely.” He compares this to the blues, rendering the epigraph from Lead Belly even more appropriate.

I remember thinking, the first time I read (or was forced to read, at the hands of my three-years-older brother) Shakespeare, that someone should have updated the language, brought it out of that Elizabethan skin and made it new, more appropriate for the modern age. Thankfully, this reaction did not last very long (I blame it on the entirely understandable derision of a child for his sibling’s interests), but the underlying point remains, I think, valid. Literature that is “destined to endure as a piece of literature,” as Lydia Davis put it in The Paris Review, is usually that literature that we ourselves feel compelled to update, to bring out of the past, to bring out of its origins and into our own lives.

The literature that is in our own languages, we often simply turn into films: Baz Luhrmann’s Romeo + Juliet, for example, in which the words remained in the original but the setting became more our own. With literature that is foreign, this duty falls to translators. (Davis was discussing her new translation of Madame Bovary; the quote was in context of Jonathan Littell’s The Kindly Ones, which had been translated into English once, but if “destined to endure,” at some point would have to be translated again.) When the work is both foreign and ancient – Kabir, Sanskrit literature, Greek drama – the translator’s job is doubled: They have to not only render it in a language understandable to us, but also, somehow, to make it fresh, make it breathe again.

The precise, footnoted and annotated word-for-word translations are, of course, valuable, but translations like Mehrotra’s Kabir or Carson’s Greeks are equally so, and having both available to us is a greater wealth than either would be alone. The former provide us with the meaning, with what was actually said; the latter show us its power, the heart behind the words. It is a testament to Kabir that, so many years later, we are still reading his work, still learning from it, and it is a testament to Mehrotra’s translations that even with a poet of this stature, a poet who has been translated and studied so much, he could make the words seem fresh and new. This Kabir is our Kabir, speaking to us, for us; this Kabir is one of us.

From TheSouthAsianIdea Weblog
First published by 3 Quarks Daily on April 16, 2012

Pointed to by Rabia Nadir
.
.

Sound Thinking 2011 Symposium – Surrey Art Gallery – Nov 20/11

Sound Thinking 2011 Symposium
Active Voice: Vocality as Medium, Object and Material
Sunday, November 20
Noon–5pm
Surrey Art Gallery
13750 – 88 Avenue, Surrey, BC, Canada.
604-501-5566

Spoken dialogue, song, and other non-verbal sounds created by the human mouth have much to tell us about what it means to be human today. Voices are increasingly heard in museums and galleries around the world, but not only are these voices speaking about art, they are central elements of the artworks. Surrey Art Gallery’s 2011 Sound Thinking symposium Active Voice: Vocality as Medium, Object and Material explores this subject of voice in contemporary art and society at large. The symposium brings together an eclectic group of sound artists, visual artists, performers, and writers who work across a range of methods and a number of practices devoted to the exploration of sound and the visual arts. Sound Thinking is part of the Gallery’s Open Sound program, and takes place at the Surrey Art Gallery on Sunday, November 20, 12–5pm. Admission is free – donations are gratefully received. Seating is limited.

Among the presentations will be a radio play with talking, insomniac plants by critically acclaimed London, UK-based artist Janice Kerbel; Ottawa-based artist Dipna Horra will discuss transmigration and vocal art; and Judy Radul will talk on her installation and performances related to voice. Prolific London, UK-based scholar Steven Connor will give the keynote Broken Voices, which addresses vocal noises – whispers, slurps, pops, wheezes, etc. – that tend to be overlooked in accounts of the voice as meaning or expression. Experimental vocal presentations/performances will be premiered by Lief Hall and Karilynn Ming Ho.

Keynote speaker: Steven Connor (Professor, Birbeck College London)
Presentations: Ross Birdwise (artist, musician), Clint Burnham (writer, Associate Professor, Simon Fraser University), Dipna Horra (artist), Janice Kerbel (artist), Harkeerat Mangat (artist, vocalist), Tomasz Michalak (writer, PhD Candidate, University of British Columbia), Judy Radul (artist, Associate Professor, Simon Fraser University)
Performances: Karilynn Ming Ho (artist) and Lief Hall (artist, vocalist)
Conveners: Lisa Coulthard (Associate Professor, Film Studies, University of British Columbia) and Jordan Strom (Curator, Surrey Art Gallery)

Sound Thinking 2011 is presented in conjunction with Open Sound 2011: Nests Built by Birds, a series of sound art installations situated in the Surrey Art Centre’s public spaces that foregrounds the innovative use of voice through mediated forms of speech and song. The artists in this year’s Open Sound exhibition are Andrea Young and André Cormier, Ellen Moffat, and Dipna Horra.

Founded in 2008, the Surrey Art Gallery’s Sound Thinking symposium is an annual one day event which brings together practitioners and professionals in the field of sound art. The symposium features leading sound artists, scholars and researchers in the field of sound studies, along with visual artists who use sound as key components of their practice, and musicians who experiment with the limits of music and sound. Past symposia have addressed subjects as diverse as radiophonic space, sound art installation, new approaches to ethnographic sound, and acoustic ecology.

Surrey Art Gallery is located at 13750 – 88 Avenue, Surrey, BC, Canada. 604-501-5566.

To receive announcements about exhibitions and related events, sign up for e-bulletins at www.surrey.ca/arts

Download PDF
.
.

Roop Dhillon’s ‘Bharind’ – Book Review by Rajinder Bhachu

.
.
.
.
Bharind
Poems and Short Stories
By Roop Dhillon
Lahore Publishers
Ludhiana 2011
ISBN: 978-81-7647-283-8

.
.
.

Roop Dhillon is not a writer. He is an artist. The words one reads, the sentences structured are surreal, rebellious, and against the laws of grammar. Yet they work very well. He is a writer’s writer. The imagination from his pen creates vivid cinematic poetry and imagery, be it describing the stark social realities for Punjabis, or bizarre and shocking alien terrains. This is quite a feat for two reasons. The first is Roop Dhillon is English born and raised and self taught in Punjabi, the second is his first Punjabi book written ten years ago, although an interesting story, was very very poor in terms of correct Punjabi grammar and syntax. Not that any of his current writings hold him back on experimenting. There is a clear difference between the previous novel, where one can say Roop lacked the Punjabi language, and now, where it is in the western raised Punjabi’s idiom, but no longer irritating to read. I have been privileged to see the work he is currently working on, and can say if Neela Noor is Roop’s Grimus, then the next piece may well be his Midnight’s children. That however will remain to be seen. His latest book, Bharind, is a collection of 15 short stories and 22 patriotic poems. Each story is followed by poems before going onto the next story.

Ten years of struggling, learning to read and write Punjabi at home, in an area where there are few Punjabi or Asian people, and no Punjabi language teachers, has not resulted in a vain journey. It has produced an unusually titled book, influenced partly by Punjabi authors such as Amrita Preetum, Ajaib Kamal and Shivcharan Jaggi Kussa, but more so from reading English novels ( including I suspect a host of foreign European translations into English) and writers such as Kafka, Graham Greene and Milan Kundera. I suspect that Roop is a huge Hollywood fan, as all his stories have plots not dissimilar to American films, especially futuristic and fantasy ones. The skill in Bharind is bringing all this together in a Punjabi relevant milieu and producing possibly a new genre of writing in the language. Roop is a pioneer who blends traditional Punjabi techniques and idioms with western influenced ideas and methods of writing. The result is prose that can compete with international languages.

The subjects covered in the short stories cover many contempory social issues facing Punjabis, from farmers who hang themselves, drug addicts to the much denied incest issue. The stories and poems are also unashamedly proud of Punjabi as a language, criticizing those who choose English, Urdu and Hindi over a much maligned tongue. There is also the questioning of identity, by the western born Punjabi. Am I eastern or western? The final story, Speed, compares vividly with minimal effort and description the changing landscape of Punjab and aspirations of the new generation, contrasted with regrets of the old. Let us examine each story in brief.

The first story is Laal Lehar, which is very direct and to the point. It is about the sexual abuse of a girl by her chacha. The story is written in the first person and quickly winds the heart of the reader. It uses a mix of Punjabi colloquialism and short sharp sentence structure seen in modern English literature. The techniques are similar to John Banville’s and sometimes have to be read twice. Roop mixes the regional accents of Malwi, Doabi and Majdi Punjai with Lanhdi and English. There is some use of Hindi and Urdu as well, but an acceptable level. This occurs thorough out the prose, but I think is acceptable as no living languages survives if it does not change to reflect the usage of its speakers or absorbs new words from outside sources. There is a shocking ending literally, which will throw those off that are only use to reading village based literature or like Indian TV dramas.

The second story is Daaj denh daa nateja. As the title suggests this tale deals with the realities of a dowry and the consequences from the view again of the woman. It is familiar and comfortable, which is I suspect why Roop wrote it. The third story is a complete departure from anything that has ever been written in Punjabi. Although again it is an issue based story, Kaldaar introduces a new word into the Punjabi lexicon, Kaldaar which we soon realise refers not only to robots, but machinery with an intelligence that is down trodden and used by man for toil. Influenced strongly by Asimov, this is a story about caste, prejudice and slavery. The Robots as described could easily be the Bhayyias, a disdainful word to describe Biharis, seen as invading Punjab, or they could be the Dalit class, rising against the system. This is quite timely considering what has been happening with the Chammar community in real life in the Jalandar area. But again, the twist is not the retelling of a story already told by a western writer, but a shocking reveal about what could happen to the majority population of India; the poor, as food resources decline. Again, I will leave the reader to find out for themselves.

The next story is Vikaas, an amazing sweep of the imagination that mixes social concerns of the Punjab, with eco-global concerns of the rest of the world. I think the title is meant to be ironic, as the tale shows a world at its end, sending out many spacecraft to look for another habitable planet. The description of the journey and the new world is sublime and beautiful. Traditional Punjabi sentence structure is twisted until it is as alien as the world, but produces beautiful imagery. Vikaas shows how a Pancheyt on another world judges man. Man’s mind is used to project history of Homo Sapiens like a film, showing the true dark nature of the beast. His attitude towards woman, race and war. The ending is truly sad.

As if to provide relief from these fantastical stories, Laash sticks to the real world and an apparent suicide in modern Ludhiana. It is a distraction from the more amazing stories but familiar in its content. It’s like Roop was afraid to lose the typical Punjabi reader, and felt he needed to return back to themes often explored in Punjabi novels. It was a relief for me then, when Dunga Paani, took me back into the crazy and fantastic mind of Mr Dhillon. The title says it all. But this is different from both previous pieces of Science Fiction. It is psychological, dealing with how a woman copes with the death of her drowned child, this time in a futuristic Ludhiana. Like the previous story, it has elements of a detective story. The main character is called Heer after Waris Shah’s heroine. Despite he fear of water since the event she is sent deep into the sea to investigate the death of a Scientist called Kaido, who is part of a team searching for a replacement for oil. The ecological themes mix with Heer’s own feelings. The real twist is that all the characters are named after famous couples and their associates from Qissas. Mirza and Sahiban appear as well as others who have their traditional roles reversed. This Heer’s son in this story is named after the father from the Qissa. The story is good enough and tense enough to be made into a film and is my personal favourite. As before there is an unexpected filmi twist.

Shohdi Istari is perhaps the shortist story, more a mini kahani. Again it deals with the treatment of women, in a very poetic and beautiful way. To say more will be to say too much. It is followed by a similar type of story, Viaah da nateja. Both are set in the real familiar world. The next story, Piaar Da Naa Manjoor Saroop, completes the trilogy about female treatment. However this time it is set in Harrappa in the far past, where Roop re-imagines an open minded society on the verge of its fall into the repressed Indus Valley of today. This story is actually online and has so far had over 4,000 hits, possibly making it his most popular short story. The reason? It is taboo. It is the story of two women in love, a condition deemed unnatural. It is not sexually explicit or exploitative but is erotic.

We race off like Michael J Fox in a time travelling car in the next tale, Chori Da Nateja, which deals with out a thief is punished after his gang rob a post office, followed by Canadian Gangster which is wholly set in reality. The latter depicts the effects of drugs, guns and car accidents on the children of the Punjabi community as they helplessly watch the ‘Brown on Brown’ crime. The next story, Dil Diaah Peerhan, is more traditional, as it deals with a woman’s thoughts on her life and relationship with her children and husband. This might possibly be the weakest tale, and I suspect autobiographical in some way. I understand this was the first story Roop wrote after Neela Noor, so I am not surprised. It is followed by another story set in the real world, Rang. This is an experimental piece about a thief. Roop attempts to use language to paint a picture in our minds by colouring the scenery. The main character may in one scene be dressed in red, in a red room where everything else is red. This should give you an idea of the kind of story it is. I shall leave it to you to judge whether the experiment works or not. Colourful, it certainly is.

Mulakat is the next tale, set in a dhaba, it is an interview of a man’s memories of 1947, and the events in a particular village where Hindus and Muslims lived in relative peace and harmony, except that two criminal families exist. Each is hell bent on destroying the other. One happens to be led by a Muslim, the other a Hindu. The tense environment is strained further when an unnamed Nihang walks into the town and offers his services to the Muslim gang, after being racially abused by the Hindu one. The amoral choices he makes hide his true intentions from both gangs.

The penultimate story is Bharind. This is Kafkaesque and disturbing. Wonderful, yet frightening images are constructed in the mind, as the reader is left to decide whether Heera, the protagonist is a victim of some alien bite, transforming into a hornet, or whether he is on a bad drip due to years of abusing drugs. It is not quite like Metamorphosis as it is not so much Heera turning as the whole world around him. His drug dealer, his mother sister and brother – in – law. The story indirectly deals with drug abuse, and shows how it can warp the mind and finally destroy a human being. Heera is from a tragic family, the father having hung himself when he could not pay debts. But instead of working hard to pay them off, he spends all he has on drugs. The result is his sister has to take up the slack and throws him out, despite her mother’s protestations. Heera wonders the streets, ruthlessly even robbing the poor, constantly hearing a buzzing in his mind. He is today’s Punjabi youth, sadly.

The final story, Speed is a masterpiece in skilful writing. Where Bharind relies on detailed imagery, and use of powerful but descriptive words almost filming the tale in ones head, as one sees the horrors that Heera does, Speed is simple short and effective. Where a lot happens in Bharind ( Potentially another film plot), with many gloriously described scenes, helping to create character, all that happens in the last story is two individuals travel in a car from the village to the city. Yet in that time we see both their thoughts as they look out of the car window at Punjab speeding past, with all its changes as it progresses from Pind to Shair. In a few paragraphs we see the lamentations of the old passenger seeing his world wisp away, and the youngster looking forward to the modern world, as mile after mile the scene outside becomes more and more urban. In this idea Roop catches the changes in Punjab poetically.

In addition to the 15 stories there are over a score of poems, lamenting over the under use of Punjabi to the treatment of women. I think it inappropriate to go through each one of these. Needless to say there are some beautiful gems amongst the poems, and one or two that may even become classics.

It would not surprise me if in a matter of months Bharind became a study text. It is truly that good, and quite possibly the best collection of short stories in ten years, sprinkled with many good poems for size. It is at once an issue based book, lamenting the state of Punjabyat, and dealing with gender, caste and abuse; whilst on the other hand offering up a new genre in Punjabi Literature which fits in better with the Harry Potter reading new generation in India, with its I-pods, aliens and drug induced hallucinations. This is quite possibly a beginning of a new kind of Punjabi Genre that may kick start life again in to a language which needs it. The release is timely as their seems to be a revival for all things Punjabi at the moment.

Twenty years ago Alaap and Heera made Punjabi music sexy, resulting in a new kind of sound imported into India from the UK. Now quite possibly the same might happen with Literature. I thoroughly recommend serious readers of Punjabi have a copy of Bharind on their bookshelves. I predict with time, Roop Dhillon may become a significant and recognised writer.

.
.
.
.

Book is available from
Lahore Book Shop
Ludhiana
.
.
.
.

Book publishers, distributors & exporters
2, Lajpat Rai Market
Near Society Cinema,
Ludhiana – 141008,
Punjab, India.
Phone: +91-161-2740738
info@lahorepublishers.com
lahorebookshop40@rediffmail.com

Reviewer’s opinions are her own.
.
.

ABID MINTO REMEMBERING FAIZ in San Jose CA – July 16/11

FAIZ AHMAD FAIZ Centenary Celebration 2011
ABID MINTO REMEMBERING FAIZ
SATURDAY JULY 16th, 2011
5:30 PM SHARP
VENUE: PACC
1590 Oakland Road, Suite B213
San Jose, CA 95131
408-676-7725

DEAR HEART (Staged reading)
A Short Play
By Sam Litham & Munib Anwar
Stage Adaption by Saqib Mausoof
Featuring:
Jessica Risco as Alys
Kashif Maqsood as Faiz Ahmed Faiz
Produced by:
Ijaz Syed
Presented by:
FRIENDS OF SOUTH ASIA
PAKISTAN AMERICAN CULTURAL CENTER
Faiz Centenary Celebrations Committee

FAIZ was one of the most acclaimed poets of South Asia, born in Sialkot, Pakistan, writing in Urdu & Punjabi. He allied his poetry and person not only with the aspirations of Pakistanis but also with the international movement for peace and human rights. He was awarded the Lenin Peace Prize and was nominated for the Nobel Peace Prize.

FAIZ’s outspoken condemnation of injustice and inequality led to the charges of high treason and was imprisoned. A romantic revolutionary poet kept writing, conventional theme of love & beauty submerged in larger social & political issues, Dast-e-Saba & Zindan Nama, two collections of modernist poetry blended with classical Urdu & Farsi tradition.

He was friends with Nazim Hikmet and Pablo Neruda, the Nobel Laureate.

FAIZ’s poetry is a message of hope for the people longing for peace and freedom, a source of inspiration for those seeking to build a just society.

ABID MINTO is currently the elected President of National Workers Party (NWP) of Pakistan, Abid Hassan Minto Minto (born 3rd February 1932, Rawalpindi, Pakistan) is a constitutional expert and senior lawyer of the Supreme Court of Pakistan. He is also a literary critic and a leftwing civic and political leader. His legal career spans over 50 years during which he was elected member of the Pakistan Bar Council from 1966 up to 1983; President, Lahore High Court Bar Association (1982); Chairman, National Coordination Committee of Lawyers (1981 to 1985) and President, Supreme Court Bar Association of Pakistan (SCBA) (1997 to 1999).

Minto became a member of The Communist Party of Pakistan (CPP) in 1949 and remained with it until it was banned in 1954 after the Rawalpindi Conspiracy Case along with the Democratic Students Federation (DSF) which was also co-founded by Minto in 1949 while at Gordon College.

For More Information:
IJAZ SYED
Home: 408-629-5157
Cell:408-838-0952
E-Mail: syedi@sbcglobal.net
E-Fax : (413) 604-2161

Download PDF Poster.
.

Book Launch ‘Passion Fruit-Tahnget Phal’ by Fauzia Rafique

Launching Fauzia Rafique’s
Chapbook of English and Punjabi poetry
‘Passion Fruit-Tahnget Phal’
Readings From her novel
‘Skeena’
Cover Art
Kanwal Dhaliwal
Event Hosted by
Valerie B. Taylor

Sunday, June 26
1 to 3 PM
Renaissance Books
#43-6th Street
New Westminster
(Columbia Skytrain Station)

‘Passion Fruit – Tahnget Phal’ combines some of Fauzia’s original English and Punjabi poems. Punjabi presented in both Gurumukhi and Shahmukhi scripts.

Published by Uddari Books (Surrey, British Columbia) with support from Author Manolis of Libros Libertad.
.

A Tribute to Ahmad Salim – Islamabad – June 23/11

A Celebration of Fifty Years of Writing
Thursday, June 23rd, 2011
10:30am-12:30pm
SDPI Seminar Hall
38 Embassy Road, G-6/3, Islamabad

Speakers
Nafeesa Shah
MNA & Chairperson, National Commission for Human Development (NCHD)
Tariq Rahman
Professor/Director, National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University
Zafarullah Khan
Executive Director, Centre for Civic Education (CEC)
Abid Q. Suleri
Executive Director, Sustainable Development Policy Institute (SDPI)

Ahmad Saleem, Senior Advisor at SDPI, is a teacher, language instructor, archivist, writer, poet, researcher, translator, and editor with the Government of Pakistan, media, international organizations and research institutions.

He has received Presidential Pride of Performance Award in 2010 for his excellent contributions in the field of literature. He has also won many other awards including the Writer’s Guild Award, Masood Khaddarposh Award, Satguru Ram Singh Azadi Award (UK), Punjabi Adabi Sangat Award (UK) and best script for PTV documentary (Cholistan) in 1978.

Ahmad Salim was born on 26 January 1945 in village Miana Gondal in district Mandi Bahauddin of Punjab. This year will mark the 50th year of his untiring services with pen as his first publication was written way back in 1961 during his secondary school education. Since then he has contributed over 200 publications including 95 books, 25 research publications (4 on curriculum/ education), 10 international publications and many articles in reputed newspapers.

From 1996 to June 2007, Ahmad Salim worked as Director of Urdu Publications for SDPI and he continues working with the Institute as Senior Advisor. He has also been associated with the South Asian Research and Resource Centre (SARRC).

ENTRY IS OPEN TO ALL

Faisal Nadeem Gorchani & Sadia Sharif
Sustainable Development Policy Institute Email: sadia@sdpi.org
Email: gorchani@sdpi.org

More on Ahmad Salim
.
.

‘Skeena: a Woman Beyond Borders سکینہ: سرحداں توں پار دی عورت’ Review by Surjeet Kalsey

Presented by Surjeet Kalsey at the launch of novel ‘Skeena’ by Fauzia Rafique (Libros Libertad, 2011) in Surrey on April 9, 2011

سکینہ: سرحداں توں پار دی عورت
(فوزیہ رفیق دا ناول “سکینہ”)
ریویو: سرجیت کلسی

فوزیہ رفیق دے ناول “سکینہ” نال میرا رشتہ بہت پرانا ہے کوئی ویہہ پنجھی سال پہلاں جدوں میں فوزیہ نوں اک کانفرنس تے ٹورانٹو ملی سکینہ ناول اودوں دا ہی لکھیا جا رہیا سی۔ اس دے کانڈ ہولی ہولی وگست ہوندے گئے تے ہن آخری روپ وچ ساڈے ہتھاں وچ پہنچیا ہے۔ ناول دی شروعات مادھو لال حسین دی اس کافی نال بہت ہی خوبصورت ڈھنگ نال ہوندی ہے اتے کافی دی ہر سطر ناول دا اک کانڈ ہو نبڑدی ہے:

جھمے جھم کھیڈ لے منجھ ویہڑے، جپدیاں نوں ہر نیڑے
ویہڑے دے وچ ندیاں وگن، بیڑے لکھ ہزار
کیتی اس وچ ڈبدی ویکھی، کیتی لنگھی پار
اس ویہڑے دے نو دروازے، دسویں قلف چڑھائی
تس دروازے دے محرم ناہی، جت شوہ آوے جائی
ویہڑے دے وچ آلا سوہے، آلے دے وچ تاکی
تاکی دے وچ سیج وچھاواں، آپنے پیا سنگ راتی
اس ویہڑے وچ مکنا ہاتھی، سنگل نال کھہیڑے
کہے حسین فقیر سائیں دا، جاگدیاں کوں چھیڑے
(مادھو لال حسین لاہور، ١٥٣٩-١٥٩٩)

بھاگ (١) منجھ ویہڑے (پنڈ ١٩٧١)، سماں “لوڈھے ویلے”،” نماشیں” تے اگلا پاٹھ “رات” ہے۔
بھاگ (٢) مکنا ہاتھی (لاہور ١٩٨١)، جس وچ “میلہ” تے میلے وچ محبوب نوں ملن دا تصور -
رات ویلے محبوب نوں ملن جاندیاں ہولی ہولی تر کدھرے تیری پازیب دی آواز توں لوکاں نوں خبر نہ ہو جائے؛ “اگلے دیہاڑے” دیکھی جائے گی کیہ ہوندا اے تاں جاں فیر “کنڈھے رہی کھلو” ١٩٨٢ دا واقعہ ہے۔

بھاگ (٣) سنگل نال کھہیڑے (ٹورانٹو ١٩٩١) دی “سویر”؛ ٹورانٹو دی “رات” تے ٹورانٹو دے ہی “سرگی ویلے” ساریاں گھٹناواں دا پسار پیکا گھر پاکستان، تے سوہرا گھر ٹورانٹو دا بہت نیڑے دا آلا دوالا ہے جس نال سکینہ دا کوئی واسطہ نہیں پیا ہووے۔ ملک بدلن نال اوہ سماج اوہ دھارناواں اوہ وطیرے تاں نہیں نہ بدلدے، جویں دے تویں ہی رہندے ہین، تے عورت دا درجہ وی اوہی رہندا اے جو گھردیاں نے دتا ہوندا ہے؛ سماج تاں پچھوں آؤندا ہے۔

بھاگ (٤) جاگدیاں کوں چھیڑے (سرے ٢٠٠١) جس وچ “ناں” وچ کیہ پیا اے، ناں تاں کوئی وی ہو سکدا ہے پر ناواں دے بھلیکھے کئی وار زندگی دے اینے وڈے بھلیکھے ہو نبڑدے ہین کہ جیہناں چوں نکلنا مشکل ہو جاندا ہے تے کجھ اس طرحاں دیاں گھٹناواں واپردیاں ہین “اگ”، “رولا”، تے “میری کوئی تواریخ نہیں”۔

سکینہ دا پسار دو ملکاں پاکستان تے کینیڈا وچ وچردا وگسدا تیہہ سالاں دا برتانت حاضر ہے۔ اک بالڑی دیاں معصوم اکھاں آس پاس جو دیکھدیاں ہین تے اوس دے کن جو وڈیاں نوں کہندیاں سندے نے تے فیر اوس دی آپنی نرچھوہ پاردرشی سوچ اوہناں گلاں تے گھٹناواں نوں جس طرحاں گرہن کردی ہے اوس دا ویروے سہت بیان دلچسپ ہے۔ سکینہ روشن دماغ تے سوخم دل والی کڑی دی حیاتی دا روچک تے بے باک ورنن ہے۔ گھٹنا-در-گھٹنا چھوٹیاں وڈیاں گھٹناواں اک دوجی دا ہتھ پھڑی لڑی ہار تردیاں ہین جویں اک سین بعد دوجا سین آ جاندا ہے تے فلم اگے ودھدی جاندی ہے۔ ناول دی ایہہ ودھاء جتھے جیون-برتانت ہون دا بھلیکھا پاؤندی ہے اوتھے اک پاتر-پردھان ناول والے سارے گن سمائی بیٹھی ہے۔ جگیاسا پاٹھک نوں نال لے کے چلدی ہے، اگے کیہ ہووےگا دی چیٹک لاؤندی ہے، پاٹھک نوں انگلی لا کے سکینہ دوڑی جاندی ہے۔

سکینہ دی بولی دی روانگی تے پچھمی پنجاب دی گھیو-گھنی پنجابی پڑھ کے اک وکھری قسم دا احساس ہوندا ہے جس وچ موہ، جھڑک، اپدیش تے صلاح دا احساس ہندا ہے محاورہ شدھ پنجابی تے شبد-چون ڈاڈھی ڈھکویں تے کھچ پاؤ۔ بھا دا رعب داب لہجہ، اماں دا گھر دے ہور جیاں تے دبدبے والا، موہ والا تے سلاہیا لہجہ بولی توں ہی انوبھو ہوندا ہے۔

سکینہ دا وشا-وستو: عورت۔ عورت دا پیکے گھر وچ، عورت دا سوہرے گھر وچ تے سماج وچ درجہ/رتبہٰ سبھیاچارک تے روائتی پچھوکڑ وچ سکینہ عورت دا اک بمب بن ابھردی ہے؛ جس بارے پیکیاں دے سوہریاں دے، تے سماج دے (ہینکڑ جاں اونر والے)، وچار جاں وچاردھارا تے دھارنواں دا کچا-چٹھا پیش کردی ہے۔ اوس دی بولنی، کہنی، رہنی، کرنی تے انسکھاوے ورتاریاں تے کنتو کرن دی سمرتھا نوں جو کھنڈھا کرکے رکھدے ہین کیونکہ اوہ اک عورت ہے جس دا رول حداں وچ رہنا ہے، ایتھوں تک کہ دند کڈھ کے ہسن دی وی مناہی ہے۔ ناول وچوں اگے دو بند پیش کردی ہاں ایہہ دو سین ہین جو پیکیاں دے پیار دیاں موہ دیاں ریشمی تنتاں وچ نوڑی سکینہ وڈی ہوندی ہے

١٩٨٢ وچ جدوں “کئی سیاسی پارٹیاں دے لیڈراں نوں گھر-بندی دا پتہ ہونا اے۔ سرکار کسے نوں اوہدے گھر وچ قید کردی اے، اخباراں وچ خبراں لگدیاں نیں، لوکی لیڈر نوں آزاد کراؤن لئی سرکار تے زور پاندے نیں۔ اوس لیڈر تے اوس پارٹی دا مل ودھ جاندا اے۔

“پر میں، آودے بھا تے ماں جی دی گھر-بندی وچ بس اک اینجہی زنانی آں جیہنوں آودے آپ نوں درست کرن دی لوڑ اے۔نہ اخبار وچ خبر آئی اے، نہ کسے نے میری آزادی لئی کسے نوں کجھ آکھیا اے، تے نہ میرا مل ودھیا اے۔

“ایہہ قیدن سوہنا پاؤندی، چنگا کھاندی تے سانبھ کے رکھی جاندی اے۔ اک گھر دی اتلی منزل تے اک بیڈ تے باتھ اے، کمرہ شاہی قلعے دیاں کئی کوٹھڑیاں توں وڈا ہونا اے۔ روز سویرے ساڈھے چھ وجے چاندی دی ٹرے وچ ناشتہ آ جاندا اے۔ قیدن ست وجے توڑی آودے چار سادی کاٹن دے سوٹاں وچوں اک پا کے تیار ہندی اے۔ نماز پڑھ، قرآن شریف دے تیہاں پاریاں وچوں اک پڑھنا شروع کردی اے۔ اوہ پارہ دس یاراں وجے توں پہلوں ختم ہو جاندا اے، کیدن اوہنوں ولاء پڑھدی اے، اس واری اردو وچ۔”

پیکیاں دے گھر وچ سانبھ سانبھ کے رکھی جاندی چیز وانگ عورت جد اچانک بیگانے گھر تور دتی جاندی ہے پتی دے گھر اودوں نو-ویاہی اتے اوتھوں دے نیم لاگو کر دتے جاندے ہن؛ سکینہ دی شادی کینیڈا دے اک رجے پجے گھر دے آدمی نال کر دتی جاندی ہے تے سکینہ ہن آپنا ملک چھڈ بیگانے ملک تے بیگانے گھر وچ نواز کردی ہے اجے اوس نوں اوتھوں دے ماحول وچ انکولن وی نہیں ہون دتا جاندا کہ میہنے طعنے تے کھروا ورتاؤ پہلاں ہی شروع ہو جاندا ہے۔ نویں ووہٹی دا چاء کدھرے اڈ پڈ جاندا ہے صرف اینا ہی واسطہ رکھیا جاندا ہے کہ گھر وچ اک عورت لیاندی گئی ہے جس دا فرض بندا ہے کہ اوہ باقی دے سارے جیاں دی خدمت کرے، جے کوتاہی کردی ہے تاں اوس نال جو سلوک کیتا جاندا ہے اوس دا دل-ونوا بیان ہے ٹورانٹو دا پتی دا گھر:

“لوکاں شور پایا ہویا اے، کوئی مینوں کھچ کے کھلاردیاں کہندا اے “گیٹ اپ سلٹ، اٹھ کنجری”!  کھلوندیاں ڈھڈ وچ پیڑ دا گھسن وجدا اے، آندراں پنجر نوں وجدیاں نیں، میں کبی ہو جانی آں۔ کوئی وال دھرو کے سدھیاں کردا اے، متھا کسے موڈھے دے ہڈھ وچ وجدا اے؛ گمڑ دیاں وسمدیاں چنگاں مچ پیندیاں نیں۔

“احتشام مینوں قالین تے چھکدا کچن دے فرش تے لیا سٹدا اے۔ ٹائیلاں ابھر کے میرے منہ تے وجدیاں نیں’ ممی جی نے ایہہ کیویں سوچیا کہ برینڈا ایہناں نوں ادھو-ادھ کر لگی اے؟ ٹائیلاں دور جان لگ پئیاں نیں، کوئی مینوں کھلاردا پیا اے۔

“وھاٹ دا فک از دس؟ اوہ میرا سر مائیکروویو وچ تن دیندا اے۔ ناساں  کچے چکن دیاں بوٹیاں وچ کھبھ کے پھیپھڑیاں نوں سڑے لہو دی ہواڑ نال بھر دیندیاں نیں۔

“تے ایہہ؟” اوہ مینوں گھسیٹ کے چلھے کول لے جاندا اے، دیگڑی دا ڈھکن چا، دھون تے ہتھ رکھ، میرا منہ وچ واڑ دیندا اے۔ گچی پیڑ دا شکنجہ، سر کھوہی دا ڈول، دماغ وچ سڑے لہو دی بوٰ ۔

“تیری ایہہ جرأت؟ توں میری ماں نوں بھکھیاں ماریں؟” کوئی مینوں ٹائیلاں تے پٹکاندا اے، وکھیاں فرش تے وجدیاں نیں، “کسے دی ماں تے نہیں مر گئی اے؟”

توں (عورت، اک بیوی) آپنے آپ نوں سمجھدی کیہ ایں؟ جویں سکینہ صرف اک نوکرانی ہووے تے صرف ممی جی دی تیمارداری تے سیوا لئی لیاندی گئی ہووے جویں اوس دا آپنے پتی احتشام نال کوئی دور دا وی واسطہ نہ ہووے اوہ صرف آپنی ممی جی دا تابعدار پتر ہووے تے ماں لئی نوکرانی توں کم کرواؤنا اوس دا دھرمی فرض ہووے؛ پرمپراوادی پتر دا فرض۔

خیر کہانی اگلے پڑ ول جاندی ہے۔ اینی کٹ مار کھا کے سکینہ جدوں رڑھدی کھڑدی گھروں نکل جاندی ہے تے اڈا دتا جاندا ہے کہ اوہ آپنے بوائے-فرینڈ نال بھج گئی اے آپنی عزت تے آنر بچاؤن لئی عورت دی عزت تے آنر نوں مٹی وچ ملا دتا جاندا ہے جویں اوس دی نہ کوئی عزت ہے نہ کوئی آنر۔ تے عام جنتا نوں کیہ؟ اوہناں دی سوچ پرم پراں دے سنگلاں وچ جکڑی سوچ اس توں اگے جا ہی نہیں سکدی تے اوہ سچ من کے عورت نوں بھنڈن لگ پیندے ہین۔ عورت اتے ہوندے تشدد دا مدعا سماج وچ بدل دا غبار بن کے رہ جاندا ہے؛ پیڑت دی حالت دھندلی کر دتی جاندی ہے تے تصویر کجھ اس طرحاں پینٹ کیتی جاندی ہے کہ لگے عورت قصوروار ہے۔ایہی کارن ہے کہ اجے وی آپنے پنجابی/بھارتی بھائی چارے وچ عورتاں/ماواں/دھیاں دے قتل پتیاں/باپاں ولوں کیتے جان دیاں خبراں آئے دن سنن نوں ملدیاں ہین۔ جدوں دوشی چارج کیتے جاندے ہین کیس کورٹاں وچ جاندے ہین تاں بچاء پکھ وچ قتل کیتیاں عورتاں اتے بدکاری دے دوش لا کے اوہناں دے قتل جسٹی فائی کیتے جاندے ہین۔گھناؤنے جرم کرن توں بعد وی دوشی آپنے ورتارے دی ذمہ واری عورت دے سر ہی مڑھ دیندے ہین۔

برینڈا دی مدد نال تے اک پنجابن بلوندر نال ہوئی جان پچھان صدقہ سکینہ ٹورانٹو توں بی سی صوبے دے شہر سرے آ جاندی ہے۔ جتھے اوہ ذکر کردی ہے کہ پچھلے دساں سالاں وچ پہلی وار اوس نوں آزاد آسمان تھلے ساہ لین دا احساس ہوندا ہے تے کینیڈا وچ آؤن دے دس سال بعد پہلی نوکری فارم ورکر دے طور تے ملن دا خوشی بھریا احساس اوس نوں باوری بنا دیندا ہے حالانکہ اوس نوں پتہ ہے کہ اوس دے بھا تے ماں جی نوں ایہہ کم پسند نہیں ہونا۔ ایتھے ہی فارم تے اوس دی ملاقات فارم دے مالک اقبال نال ہوندی ہے۔آس دی اک نویں کرن جاگدی ہے۔

سکینہ نوں لگدا ہے کہ اقبال اک بہت ہی سمجھدار تے ودھیا انسان ہے اتے اس اک خاص پاردرشی درشٹی ہے جس وچ ایہہ سبھ کجھ سنچت ہے:درد نوں سمجھن دا احساس تے شدت نال پیار کرن، کسے دا دکھ سن سکن تے ہر کسے پرتی ستکار ہے۔شبداں دی روح (ارتھاں) نوں سمجھن دی یوگتا ہے، بھاوکتا ہے جو بے شک عورت ہون دا گن ہے (جو کسے کسے وچ ہی ہوندی ہے)، حق انصاف دی سنجیدگی، نیتکتا دے اصولاں دی سوجھی ہے، صبر، سنتوکھ، سہنشیلتا۔ پیارے دے ہلار نے اوس دے سارے سوخم بھاو جگا دتے ہین تے اوس نوں اقبال وچ اوہ سارے گن دکھائی دے رہے ہن- کوملتا، ویدنا، سمندروں ڈونگھا ویدنا بھریا دل ہے تے جو پیار دے قابل (سچجا) ہے جو اوس دی زندگی دی ہاری ہوئی بازی مڑ توں جتا سکن دی شکتی رکھدا ہے۔ سکینہ نوں اقبال دا ملنا کجھ اس طرحاں دی مڑ-سرجیتی دا احساس دے دیندا ہے؛ اوس نوں چڑھدی جوانی دا پیار “اچا متھا” چیتے آ جاندا ہے۔ بے شک آپا نچھاور کرن والی عورت اک وار آپنا سبھ کجھ دل و دماغ، موہ پیار تے ضمیر دی سچمتا نال ارپن کر دیندی ہے بھانویں اوہ چھن-بھنگری ہو جاوے اس دا غم نہیں کردی۔

سکینہ دا پاتر آس پاس دی سوجھی تے آپنے عملاں دا آلے دوآلے تے پیندے اثر توں واقف تے چیتن شخصیت ہے -آلے دوآلے دا خیال رکھن دی سوجھی دانی سبھاء (ماں جی وانگراں)، بولن والے شبداں دا احساس ہے، دوسرے دے بولے شبداں دا صحیح ہنگارا بن جان دی سمرتھا ہے۔عورت اجیہی زندگی دی کامنا کردی ہے فیر اوس دی کامنا اوس نوں سماج دی دلدل وچوں کڈھن توں اسمرتھ کیوں رہندی ہے۔اوس دے پیار نوں پاپ تے اوس دی شخصیت نوں بھنڈیا جاندا ہے سکینہ لئی اقبال اوہ ربی روپ بن کے آیا جس نے اوس دے زخماں تے مرہم دا کم کیتا پر آس پاس وچردے فارماں وچ کم کرن والے ورکر جدوں سکینہ تے آوازے کسدے تاں “سلٹ” کہندے اوس دا جرم صرف ایہہ سی کہ اوس نے اقبال نوں جی-جانو پیار کر لیا سی۔

سماں بدلدا رہندا ہے ملک بدل جاندے ہین پر روڑیھوادی وچاردھارا تے جس طرحاں دا ورتاؤ عورت نال ہوندا ہے، جاں کیتا جاندا ہے اس وچ تبدیلی آؤندی نظر نہیں آؤندی۔ عورت دی ہونی نہیں بدلدی۔ ہاں، اوس در-وہاری ماحول نوں چھڈ کے کتے ہور چلے جانا، سرکھیا گھر وچ پناہ لے کے کینیڈا ورگے ملک وچ پراپت سہولتاں تے سپورٹ ورکراں دی مدد نال آپنی زندگی نوں مڑ کے جیون دا یتن کرن دا سنیہا ابھر کے ساہمنے آؤندا ہے، ایہی سنیہا پچھلے سال چھپے ناول “بلیک اینڈ بلو ساری” وچ وی ملدا ہے۔ عورت دی آپنی وتھیا نوں لوکاں ساہمنے پیش کرنا تے در-ووہاری موہل وچ دکھ-درد دا جیون کٹ رہیاں عورتاں لئی بھرپور تے شکتی شالی سنیہا ہے، مثال ہے جے میں دلدل چوں ابھر سکدی ہاں تے تسیں وی ابھر سکدیاں ہو ہمت کرو، پہلا قدم چک لوو، دہلیز توں پیر باہر پا کے تاں دیکھو، دنیا بدل جائے گی۔کیہ سچ مچ دنیا بدل جاوے گی؟ بہت شکتی شالی سنیہا ہے۔پر عورت نوں چوکھٹ چھڈن سار ہی جو مل تارنا پیندا ہے اوہ سکینہ دے آخری چیپٹر “میری کوئی تواریخ نہیں” وچ سپشٹ ہو جاندا ہے عورت دل و دماغ تے ذہنی طور تے ٹٹ جاندی ہے۔

“کول آودا اج وی اے تے لنگھیا کل وی۔ دوواں وچ ماں جی، بھا تے منحوس جینو ویہنی آں۔اوہ مینوں آودے دند نہیں وکھاندے۔ اوہناں دے دند ہیگے نے؟ میں کول ہو کے ویہنی آں۔ ماں جی نماز پڑھدے پئے نے؛ بھا حقہ پیندا پیا اے، تے جینو آودا منہ پیلی چنی وچ ولیٹی پئی اے۔ کئیاں دے مکھ چیتے نہیں آندے۔ ہالی توڑی میں اقبال تے گامو دا فرق نہیں پچھانیا۔”

ناول دے اخیر تے جو گھٹناواں واپردیاں ہین اقبال دا قتل تے پتہ لگنا کہ اقبال تاں اوس دے بچپن ویلے دا اوہی گامو ہے جو آپنی عورت نوں مار کے فرار ہو گیا سی؛ تے نال ہی سکینا دا اتوادیاں نال سنبندھ ہون دے شک دے گھیرے وچ آ جانا تے پولیس دا پہرہ ایہہ سبھ کجھ سوچ کے سکینہ نوں اک وار آپنا مانسک توازن گواچ گیا لگدا ہے جدوں سکینہ آپنے آپ نوں کہندی اے -”میری کوئی تواریخ نہیں، میری کوئی کہانی نہیں، میرا کوئی ناں نہیں” میں آودے آپ نوں چیتے کرانی آں۔

جدوں میں سکینہ دا سارا کھرڑا اس دی شاہ مکھی توں گورمکھی وچ اتارے توں بعد سکرپٹ دے پروف پڑھن لئی کر رہی ساں اس دا اک اک ورقہ اک اک سطر میں پڑھدی جا رہی ساں تے سکینہ اک سرحداں توں پار دی عورت ہو میرے ساہمنے اجاگر ہو رہی سی۔ سکینہ نہ پاکستان دی اے، نہ بھارت دی نہ انگلینڈ دی نہ کینیڈا دی سکینہ ہر اوس عورت دی دیہہ من تے ذہن تے ہنڈھائی حیاتی دا سجیو بمب ہے، ہر اوس عورت دی کہانی ہے جو پرم پرا دیاں سنگلاں وچ جکڑی پیدا ہوندی ہے تے جکڑی ہی دنیا نوں چھڈ کے جان توں پہلاں آپنے آپے دی غلام ستھتی تے کنتو کرن دی جرأت کردی ہے، بندھن مکت جیونا چاہوندی ہے تے اک آزاد سوے-مان والے ویکتی دی ماند ہی دنیا توں جانا چاہوندی ہے۔سکینہ کسے طریقے بچ جاندی ہے۔ تے جو عورتاں بچ جاندیاں ہین اوہ سماج دیاں ساریاں عورتاں نوں آپنی مثال دے کے دسنا چاہوندیاں نیں کہ جے تسیں بچ سکدیاں ہو تاں بچ جاؤ بھاویں گھر ہی کیوں نہ چھڈنا پوے، تے سکینہ اک مثال ہے۔پر ہزاراں سکینہ گھراں دے تشدد دی بلی چڑھ گئیاں نیں تے بلی دے رہیاں نیں تے بچ نہیں سکدیاں، اوس پرم پراوادی ماحول توں نکل نہیں سکدیاں، دنیا دا ڈر، رشتے داراں دا ڈر، کیہ کرن گیاں کتھے سر لکاؤن گیاں؟

قانون بدل گئے، عورتاں نے چلن بدل لئے، سہائتا مہیا ہو گئی، پر نہ پرم پرا دیاں لیہاں بھریاں نہ روڑیھوادی سوچ، نہ عورت پرتی دھارناواں ہی بدلیاں۔ سماجک سوچ تے ورتارا بدلن دی پکی نشانی ایہہ ہووے گی جس دن عورت نوں اک انسان سمجھ کے اوس نوں برابر دی عزت تے ستکار دتا جائےگا، اوس نوں گھٹیا درجے دی جاں نوکرانی دے طور تے نہ ورتیا جائےگا تے کسے عورت نوں مجبور ہو کے بدسلوکی دا ماحول چھڈن لئی ننگے-پیریں، سیت ادھی راتیں، نکے نکے بالاں نال آپنی چوکھٹ نہ چھڈنی پئے گی۔کسے باپ نوں آپنی کنجک دھی صرف آنر لئی بلی نہیں چڑھاؤنی پئے گی نہ ہی کسے پتی نوں اپنے بے لگام کرودھ دا شکار آپنی پتنی نوں بناؤنا پوے گا اوس دن ایہہ سماج رہن یوگ ہووےگا۔

سکینہ دی آمد کینیڈا دے پنجابی ساہت وچ نگھر وادھا ہے فوزیہ رفیق دی دلوں دھنوادی ہاں تے مبارک باد دیندی ہاں کہ سکینہ نے سماج نوں اک وار فیر جھنجوڑ کے جگاؤن دا جتن کیتا ہے۔

First published in Gurumukhi by Indo Canadian Times from Surrey BC in May 2011

View a partial presentation of this review by Surjeet Kalsey on YouTube

 Introduction to Surjeet Kalsey

Visit Surjeet’s blog

Read more Skeena reviews at Skeena Blog

Buy Skeena Online

.

.

‘Skeena سکینہ’ a review by Sadhu Binning

The following review was delivered by BC Author Sadhu Binning at the launch of the two Punjabi (Gurumukhi and Shahmukhi) editions of ‘Skeena’ on April 9 in Surrey, British Columbia.

The original Gurumukhi version of the review will be published in the upcoming issue of Vancouver-based Punjabi magazine ‘Watan’.

View Sadhu in YouTube video

فوزیہ رفیق دا ناول سکینہ سوچ نوں ہلونا دین والا اک بے حد شکتی شالی اتے پڑھنیوگ ناول ہے۔

ایہہ ناول پہلاں ٢٠٠٧ وچ لاہور توں شاہمکھی وچ چھپیا سی تے ہن ایہہ سرے توں گورمکھی وچ اڈاری بکس ولوں تے وینکوور توں لبروز لبریٹڈ پبلشنگ ولوں انگریزی وچ چھاپیا گیا ہے۔

فوزیہ رفیق سرے کنیڈا رہ رہی پاکستانی پچھوکڑ دی لیکھکا ہے جو انگریزی اتے پنجابی دوواں زباناں وچ لکھدی اے۔ آپنے اگانھ ودھو خیالاں نوں عملی جامہ پہناؤن والی فوزیہ منکھی حقاں لئی ہون والیاں سرگرمیاں دا ہمیشہ حصہ ہندی اے۔

ناول سکینہ پڑھدیاں پاٹھک ایہہ محسوس کرنو نہیں رہ سکدا کہ ایس دی لیکھکا آپنے سماج دے لوکاں بارے ہی ڈونگھی تے ہمدردی والی جانکاری ہی نہیں رکھدی اس دے نال اوہ سماج دیاں آرتھک، سیاسی تے دھارمک ستھتیاں نوں وی وگیانک اتے الوچناتمک نظریے توں دیکھن دی گنبھیر جانکاری وی رکھدی ہے۔ تے اس دے نال ہی مہتوپورن گل ایہہ ہے کہ اوس نوں ساہتک کلا دی وی پوری سمجھ ہے۔

ناول دی ہیروئین سکینہ جاگیردار پریوار دی کڑی ہے جو انسکھاویں حالات وچ رہندی ہوئی وی اوہناں نال پوری طرحاں سمجھوتہ نہیں کردی۔ پر اوہ کوئی بہادر جاں انقلابی کڑی نہیں سگوں اک عام انسان ہے جو اک ساوی پدھری زندگی جین دی چاہوان ہے۔ اوہ بچپن وچ ڈاکٹر جاں ادھیاپکا بنن دے سپنے دیکھدی ہے۔ پر سماج دیاں قدراں قیمتاں اجہیاں ہن کہ اوس نوں آپنی من مرضی دی آرام دی زندگی حاصل نہیں ہندی۔

ناول دا پہلا حصہ جس وچ پاکستانی پنجابی سماج دے جاگیرداری ڈھانچے اندر جاگیردار تے اوس دے کارندیاں دیاں جیونیاں اتے اک دوجے نال ادان پردان نوں درسایا گیا ہے، بہت ہی روچک ہے۔ فوزیہ نے دھرم تے جاگیرو قدراں قیمتاں وچ جکڑے پنجابی سماج دی بہت صحیح تصویر پیش کیتی ہے۔ جاگیرداری سماج اندر زمیناں دے مالک اتے اوہناں دے کارندیاں دے آپسی رشتے بہت بریکی نال چترے ہن۔ ایہہ سبھ کجھ پہلاں اسیں اک ست سال دی ننھی کڑی دیاں نظراں راہیں دیکھدے ہاں۔ ناول شروع وچ ہی پاٹھک نوں پوری طرح آپنے نال تور لیندا ہے اتے اگے جانن دی کھچ اخیر تک قائم رہندی ہے۔

ناول نوں چار حصیاں وچ ونڈیا گیا ہے۔ پہلا جدوں ست سال دی سکینہ آپنی ماں اتے بھرا نال پنڈ رہندی ہے۔ پھیر لاہور، ٹورانٹو تے سرے۔ ایہناں وکھ وکھ تھاواں تے سمیاں وچ سکینہ نوں وکھریاں وکھریاں ستھتیاں وچوں گزرنا پیندہ ہے۔ اسیں پہلاں سکینہ نوں پنڈ دے حالات وچ دیکھدے ہاں، پھیر اک کالج دی ودیارتھن تے ہاکی دی کھڈارن وجوں، پھیر پنڈ گھر دی قید وچ تے پھیر ٹورانٹو اتے سرے وچ۔ اوس دی اک عام انسان وانگ جین دی خواہش نوں ہر پڑاء تے دھارمک، پروارک، سیاسی تے سماجک بندشاں روک لاؤندیاں ہن۔ سکینہ آپنی سہیلی رفو وانگ بہادر جاں انقلابی نہیں۔ پر حالتاں نال سمجھوتہ نہ کرن دی جاں کجھ حد تک ہی سمجھوتہ کرن دی کوشش اوس نوں وکھریاں وکھریاں حالتاں وچ پاؤندی ہے تے کڈھدی ہے۔ گھردیاں دی مرضی انوسار نہ جین بدلے اوس نوں لاہور توں پنڈ لجا کے گھر وچ ہی قید کر دتا جاندا ہے۔ پھیر ٹرانٹو آپنے مرد احتشام تے اوہدی ماں دا اوہ لما سماں تشدد سہندی ہے۔ اس سبھ کاسے دے باوجود اوس وچ جین دی خاہش نہیں مردی اتے اوہنوں جد وی موقع ملدا ہے اوہ آپنے آلے دوآلے لگیاں واڑاں نوں توڑنا چاہندی ہے، کجھ وکھرا کرنا چاہندی ہے۔ تے ہولی ہولی اوہ اس وچ کامیاب وی ہندی ہے۔

وگیانک جاں مارکسی نظریے انوسار ایہہ منیاں جاندا ہے کہ انسان دے جیون تے سبھ توں ودھ اثر باہرلے حالات پاؤندے ہن۔ کوئی وی انسان نہ چنگا جمدا ہے تے نہ ماڑا۔ جیون وچ انسان جو وی بندا ہے اوہ اوس دے سماج دی اپج ہندا ہے۔ جویں جمن ویلے بھاشا بول سکن دی یوگتا اوس وچ ہندی ہے نہ کہ کوئی وشیش بھاشا اتے اوہ جس وی پروار وچ جمدا ہے اوتھے بولی جاندی بولی ہی سکھدا ہے، ایسے طرح اوہ جنہاں حالتاں وچ پیدا ہندا اتے رہندا ہے اوہناں انوسار ہی اوس دا جیون ڈھلدا ہے۔ جے حالات بدل جان تاں وکاتی وچ وی بدل سکن دی سمبھاونا ہندی ہے۔ اس وگینک نظریعے نوں ایہہ ناول پوری طرح صحیح سدھ کردا ہے۔ ادہرن وجوں، گامو جہڑا جاگیرو ڈھانچے اندر آپنیاں غلامی والیاں حالتاں دا ماریا آپنی گھر والی جینو نوں ماردا کٹدا ہے تے پھیر بدلہ لین لئی ایو دا خون کر دیندا ہے، جدوں اوس نوں وکھریاں حالتاں وچ جین دا موقع ملدا ہے تاں اوہ اک ودھیا انسان بن جاندا ہے۔ ایسے طرح جینو ہے۔ اوہنوں پنڈ دے جیون توں شہر آ کے وسن دا موقع ملدا ہے اتے اوس دا جیون وی بدل جاندا ہے جے اوہ پنڈ ہی رہندی تاں اوس وچ ایہہ تبدیلی آؤن دی سمبھاونا نہیں سی۔ سکینہ اس دی وڈی مثال ہے۔ کینیڈا وچ ملدے موقعیاں کارن ہن اوہ کسے ہور دی متھاج نہیں۔ اس طرح کہانی دے انت والی سکینہ اک وکھری عورت ہے، خود کماؤن والی، آپنے پیراں تے کھڑی۔ جیہدی زندگی ہن کافی حد تک اوہدے آپنے قبضے وچ ہے۔ سکینہ نے اینیاں اوکھیاں ستھتیاں وچ وی بڑا لما چوڑا پینڈا تہہ کیتا ہے۔ ایہہ ٹھیک ہے کہ ناول دا اخیرلا کانڈ میری کوئی تاریخ نہیں وچ سکینہ آپنے گھر دی قید وچوں بھجن تے خودکشی بارے سوچ رہی جاپدی ہے۔ سنبھو ہے کہ مینوںمجھن وچ غلطی لگی ہووے، پر مینوں ناول دی کہانی دا انت اوتھے جاپدا اے جتھے اس توں پہلے کانڈ دا اخیرلا ادھا واک ہے جدوں سکینہ کہندی ہے کہ “مینوں آپدے آپ وچ زور اٹھدا جاپدا اے”۔ مینوں لگا کہ اینیاں بھیانک ستھتیاں دے باوجود سکینہ وچ جین دی خواہش تے طاقت پوری قائم ہے۔

سکینہ وچ کہانی صرف پاتراں جاں اوناں دے آپسی رشتیاں دوآلے ہی نہیں گھمدی اس وچ سمیں تے ستھان دیاں گھٹناواں تے سیاست نوں وی باخوبی چتریا گیا ہے۔ اصل وچ تاں ایہہ ناول صحیح ارتھاں وچ اک سیاسی تے انقلابی ناول ہے۔ جس وچ عورت دی آپنی ہستی واسطے جدوجہد بہت ہی کلاتمک طریقے نال درسائی گئی ہے۔ پہلے حصے وچ ہند پاک دی ١٩٧١ والی لڑائی دا ذکر اس ہنر نال کیتا گیا ہے کہ پتہ ہی نہیں چلدا کہ سانوں دوناں ملکاں دی لڑائی بارے دسیا جا رہا ہے۔ ایسے طرح امریکہ وچ ہوئے نوں گیاراں دے اتوادی حملے دا ذکر وی پاتراں دے جیون دا اس طرح حصہ بنایا ہے کہ ایہہ کسے طرح وی غیر سبھاوک نہیں لگدا۔ اس سمیں اک پاسے سکینہ دے آپنے جیون وچ وڈیاں گھٹناواں واپردیاں ہن۔ اوس نوں پتہ لگدا ہے کہ اوس دا اقبال اصل وچ اوس دے پنڈ والا گامو ایں۔ تے پھیر اقبال تے مہنگا سنگھ دا قتل۔ ایہناں گھٹناواں دے نال ہی نوں گیاراں دی گھٹنا اتے سکینہ نوں وی اتوادی سمجھیا جا رہیا ہے۔ ایہہ سبھ کجھ اس ناول نوں اک بہت دلچسپ رچنا بناؤندا ہے تے نال ہی گنبھیر مسئلے ابھارن والی لکھت وی۔

ناول وچ ہور وی بہت کچھ ہے جیہڑا اس نوں اک وڈی رچنا بناؤندا ہے۔ اداہرن وجوں اس وچ پیش کیتا سملنگتا دا ملا۔ جتھے کنیڈین سماج وچ ایہہ ہن عام جانی جاندی گل ہے پر پنجابی بھائیچارے وچ اس دا روپ اتے اس ول لوکاں دا نظریہ وکھرا ہے، کافی حد تک نانہ پکھی ہے وشیش کرکے دھارمک لوکاں وچ۔ فوزیہ جی نے بہت ہی ودھیا طریقے نال پاکستانی بھائیچارے وچ اس دا روپ ساڈے ساہمنے لیاندا ہے اتے جس طریقے نال کنیڈین لزبین جوڑے جوئنی تے میگی نوں پیش کیتا ہے اوہ ساڈے مناں وچ ایہناں لئی ستکار پیدا کردا ہے اتے اس طرح ایہہ اس ول ساڈے نظریعے نوں اک ہاں پکھی نظریعے وچ بدلن دی یوگتا رکھدا ہے۔ ایہہ آپنے آپ دے وچ اک وڈی تے حوصلے والی گل اے۔

ایسے طرح اس ناول وچ دھارمک آگواں دی کوجھی اصلیت نوں وی مولوی دے پاتر راہیں اتے ہور بہت تھانویں وکھرے وکھرے روپاں وچ پیش کیتا گیا ہے۔ اجیہا کرکے فوزیہ نے سماج دے اس کوہڑ نوں ساڈے ساہمنے لیاندا ہے۔ ایہہ وی کوئی گھٹ جرأت والی گل نہیں۔

ناول دی پاتر اساری اتے اس وچ ورتی بولی بہت پربھاوشالی ہن۔ ناول دا بہتا حصہ پاتراں دے سنواد راہیں درسایا گیا ہے۔ ایہناں پاتراں دی بولی پنجابی پاٹھک نوں آپنی مٹھاس دے جادو نال کیل لیندی ہے۔ میں ایہہ ناول کجھ سال پہلاں شاہمکھی وچ پڑھیا سی۔ ہن اس گورمکھی لپی وچ پڑھن دا وکھرا سواد آیا ہے۔ پر گورمکھی والی چھاپ وچ کجھ گنبھیر سمسیاواں وی ہن۔ کجھ شبدجوڑ غلط جاپدے نیں تے لپی دے انتر کارن کجھ شبد اتے واک سمجھن وچ مشکل آؤندی ہے۔

اخیر وچ میں فوزیہ جی نوں ایہہ ناول لکھن دی تے نال ہی ہن اس نوں گورمکھی تے انگریزی وچ چھپواؤن واسطے بہت بہت ودھائی دیندا ہاں۔ سکینہ دے اس ناول نال ساڈا پنجابی ساہت ہور امیر ہویا ہے۔ میں محسوس کردا ہاں کہ پنجابی بولی تے ساہت نال ناتا رکھن والے لوکاں ولوں فوزیہ جی ہوراں دی اس رچنا لئی دھنواد کرنا چاہیدا ہے۔ ہن ایہہ رچنا انگریزی تے پنجابی دیاں دوواں لپیاں وچ اپلبدھ ہے تے امید ہے پاٹھک اس ناول نوں چاء نال پڑھن گے۔ ناول پراپت کرن لئی فوزیہ رفیق نال uddari@live.ca تے سنپرک کیتا جا سکدا ہے۔

- سادھو بننگ
اپریل ٩، ٢٠١١؛ سرے، بی سی

Converted from Gurumukhi by Sajid Nadeem Choudhry

Sadhu Binning

Sadhu, a bilingual author, has lived in the Vancouver area since migrating to Canada in 1967. He has published more than fifteen books of poetry, fiction, plays, translations and research. His works have been included in more than thirty-five anthologies both in Punjabi and English. He edited a literary Punjabi monthly ‘Watno Dur’, and now co-edits a quarterly, ‘Watan’.
He is a founding member of Vancouver Sath, a theatre collective, Ankur and various other literary and cultural organizations. He sat on the BC Arts Board from 1993 to 1995. He is a central figure in the Punjabi arts community and was named one of the top 100 South Asians making a difference in BC.
Twenty years ago, he founded Punjabi Language Education Association and has been actively promoting Punjabi language in educational
institutions in BC. ( sadhu.binning@gmail.com )

More reviews and updates at Skeena Blog

Buy Skeena online in English, Gurumukhi or Shahmukhi

.

.

A Best Seller On Our Hands: Skeena!

At the Vancouver launch of ‘Skeena’ this past Sunday, Guest Speaker Anthony Dalton told poet/Publisher Manolis from the podium, ‘you have a best seller on your hands’.

Now, he sends it in writing, and gives us more to bite on.

‘These are my thoughts on your novel:
‘You have written a first class novel about life for Muslim women in Pakistan, and later in a new land. You have given your readers an unprecedented view of life behind the veil as Skeena’s story unfolds. This beautifully crafted book made me sad, but it also made me smile. I am in awe of your talent. Skeena deserves to be a huge hit and if, or when, it does hit the best sellers list, I believe you could become a new literary star in Canada.
Best wishes for huge sales.’

I am grateful for your generosity, Anthony. Thank you.

Anthony is the National President of Canadian Authors Association (CAA), view his profile:
Anthony Dalton
anthonydalton.org
daltona@dccnet.com

.
Skeena in English and Punjabi
Skeena
A novel by Fauzia Rafique
Libros Libertad 2011
Available in English, Punjabi Gurumukhi and Punjabi Shahmukhi
More reviews and updates on Skeena
.
.

Third Annual Celebration of Punjabi at UBC, Vancouver, April 2/11

The Third Annual Celebration of Punjabi
at UBC
In honour of the memory of Harjit K. Sidhu
Saturday, April 2, 2011

Program
2 p.m.
Welcome and introductions
2:15-3:15
Lecture by Arvind-Pal Singh Mandair, University of Michigan
“Beyond Secular and Religious Apologetics: Re-evaluating the Concept of Shabad Guru”
3:15-3:45
Lifetime achievement award for local Punjabi-language writer Ravinder Ravi and
awards for student essay contest winners.
3:45-4:00
Tea and coffee
4:00-5:30:
Student performances from the Punjabi 200 class at UBC, and short documentary video projects by Punjabi 300 students

Today’s lecture
Beyond Secular and Religious Apologetics: Re-evaluating the Concept of Shabad Guru
Arvind-pal Singh Mandair, University of Michigan

Arvind Mandair is Associate Professor and S.B.S.C. Chair of Sikh Studies at the University of Michigan. His recent publications include: Religion and the Specter of the West: Sikhism, India, Postcoloniality and the Politics of Translation (Columbia University Press, 2009); Secularism and Religion-Making (co-edited Oxford University Press, 2011); and Teachings of the Sikh Gurus (Routledge, 2005), co-authored and co-translated with Christopher Shackle. He is a founding editor of the journal Sikh Formations: Religion, Culture and Theory and is Assistant Editor of the journal Culture and Religion, both published by Routledge.

Lifetime achievement award for local writer Ravinder Ravi
Every year this event honors a local writer either for overall contribution to Punjabi literature or, every other year, for a recent contribution to Punjabi literature. This year, we are proud to honor Ravinder Ravi for his overall contribution to Punjabi letters and the Punjabi literary world both in BC and abroad.

About Mr. Ravi
Ravinder Ravi was born on March 8, 1937 in Sialkot, in present-day Pakistan. His first book in Punjabi “dil dariā samundarõṅ ḍūṅge” or “The River of Hearts is Deeper than the Ocean,” was published in 1961. During his long literary journey, he has written 18 poetry collections, 12 poem-plays, 9 collections of short stories, one travel narrative, and two literary autobiographies, and has written or edited a dozen or more books of criticism or prose. He taught in Kenya, British Columbia and Punjab and retired from teaching in 2003. Today he lives in the British Columbia city of Terrance.
The decision to award Mr. Ravi this honor was made by a committee made up of representatives of the University and the B.C. Punjabi language literary community.

Harjit Kaur Sidhu
This program has been established in loving memory of Harjit Kaur Sidhu (nee Gill), devoted wife, mother, and strong advocate for education, Punjabi culture and language, and women’s issues.

Mrs. Sidhu was born in Amritsar in 1937. She grew up in what is now Pakistan and resettled with her parents, brothers and sisters in Ludhiana after partition. She received both an MA and MEd. She went on to lecture at Sidwa College in 1966 and 1967. She immigrated to Canada with her husband, Balvindar Singh Sidhu, in 1968. The couple lived in the Yukon for 32 years, during which time Mrs. Sidhu’s passion became early childhood education. After the birth of her sons Ravindar (1971) and Rajvindar (1972), she worked as a teacher in multiple early childhood settings: preschool, prekindergarten programs and in kindergarten.

In 2001, Harjit and Balvindar moved to Vancouver where there youngest son was a practicing dentist and where, later, their oldest son started a career at UBC as a surgeon in the Faculty of Medicine. During her time in Vancouver, Harjit rediscovered her passion for Punjabi language and culture. She was a strong advocate for Punjabi culture, and for women in Punjabi society.

After two and a half year courageous battle with cancer, she passed away in her home on July 23, 2007. She is survived by her husband, two sons and their wives, two grandsons and one granddaughter.

Sincere thanks to the Sidhu family for making this program possible, and to the students, writers, and Punjabi cultural enthusiasts who contribute so much to the life of Punjabi in British Columbia.
Special thanks to Ranbir Johal of Kwantlen University; the Punjabi Language Education Association, its President Balwant Sanghera, and all its members; and to the members of the Writer’s Award Committee for their support, collaboration, and for making this event possible.

Organized by
The Department of Asian Studies
University of British Columbia
1871 West Mall
UBC Asian Centre
Vancouver BC V6T 1Z2
Anne Murphy
.
.

Punjabi-Bachao Rally and Hunger Strike, Lahore, Feb 20-21/11

Punjabi Language Movement is to hold a
Rally
in front of
Lahore Press Club
Sunday, Feb 20 at
2.00pm to 4.00pm
And to stage a
Hunger Strike
Monday Feb 21 at
10.am to 4.00pm
Outside
Punjabi Assembly

In support of Punjabi Language rights and to protest against 150 years old continuous ban imposed by the imperialists on basic education in mother tongue in Punjab.

The rally is also to support the demands to declare Sindhi, Punjabi, Pushto and Balochi as the national languages of Pakistan.

Let us join hands to end the endless state sponsored terrorism, ethnic cleansing and exploitation against our mother tongue.

All Maan boli (Mother tongue) lovers along with their friends must join the rally.

Thank you
Jeewey Punjab…Jeewey Punjabi…

Nazeer Kahut
Convener Punjabi Language Movement