‘پنجابی ادب وچ ’بابا ازم – ‘Babaism in Punjabi Literature’ by Fauzia Rafique

پنجابی ادب وچ پدر شاہی کلچر ٹولدا ایہہ مضمون عورت مارچ لاہور 2021 وچ حصہ پاندیاں زنانیاں دی نذر اے ۔

فوزیہ رفیق

بابا 

بڈھا – وڈا- وڈیرا
پیو- دادا- وڈیری عمر دا سکا
فقیر- سوالی- غریب
بزرگ- صوفی- کلاسیکی شاعر ‎‎

یورپی آرٹ دی اِک لہر سی ’دادا ازم‘ پنجابی لٹریچر وچ اک ہڑ اے بابا ازم ۔ناواں توں لگدا اے بابا تے د ادا جیویں اِکو کجھ ہونے نیں، اصل
چ’دادے‘ تے ’بابے‘ وچ زمین اسمان دا فرق اے۔
’دادا‘ روايت بھنن دا ناں اے تے ’بابا ‘ روايت دی غلامی۔ روايت کیہڑی اے؟ بابے دی اپنی۔
جد کوئی لکھاری اپنیاں لکھتاں وچ پِدرشاہی قدراں دی ہلا شیری تے اوہناں دا پرچار کردا اے تے میرے خیال وچ اوہ ’بابا ازم‘ اے۔
سانوں پتا اے، ساڈی وسوں پِدر شاہی کلچر وچ ڈُبی ہوئی اے تےفیر پنجابی ادب تے وی ایہدا اثر ہونا اے، فیر وی میں گھٹ ای سُنیا اے ایس بارے پنجابی لکھاریاں کوئی گل بات کیتی ہووے۔ اسیں روز دیہاڑے پنجابی کلاسیکی شاعراں نوں پڑھن تے سمجھن دا چارہ کرنے آں، اوہ و ی ضروری اے ، پر کدی ایہہ وی ویکھیا جاوے بئی اج دیاں لکھتاں وچ اج دیاں سمسیاواں دی کیہ صورتحال اے۔
سچ تے ایہہ اے کہ ملامتی صوفی شاعراں توں اڈ،پنجابی ادب وچ بابا ازم تھاں تھاں ملدا اے۔ایہہ بابا اک ’فیوڈل لارڈ‘ اے جیہڑا پیری فقیری دے بھیس وچ رہندا اے؛ زنانیاں نوں آپ توں گھٹ سمجھدا اے، کمزور کر دا اے، ورت کے اگے ودھدا اے تے اندروں اوہناں توں ڈردا اے۔ اُتوں دبا کے رکھدا اے۔پنجابی ادب دا ایہہ ’فیوڈل لارڈ‘ اُکا زنانیاں نال تعصب نہیں رکھدا-
غریباں ، مزدوراں تے کارندیاں نوں وی ہینا سمجھدا اے ۔ مذہبی تے جنسی اقلیتاں نوں وی۔ کہنا ایہہ چاہنی آں کہ متعصب ذہن ہر پاسے تعصب دی نگاہ ہی پاندا اے۔
چترکاری تے ادب چ ’بابا ازم‘ دیاں دو تن مڈھلیاں نشانیاں نیں جیہڑیاں وکھو وکھ وی دسدیاں نیں تے اِکو مکو ہو کے وی:
 زنانی اُتے اُلاہما رکھ ، وِکٹم نوں وِکٹمايز کر، مرد/ برادری /سسٹم نوں اُلاہمے توں بچا نا۔
 مظلوم دی کہانی ظالم توں سُندے رہنا تے اوس بیانیے نوں مان دے ، مظلوم دی زبان کھو نا۔
 زنانیاں بارے جھوٹیاں، گندیاں تے فحش لکھتاں لٹریچر بنا کے پیش کر زنانی کھیپ نوں رد کرنا۔

زنانی تے اُلاہما، وِکٹم نوں وِکٹمايز کرنا ۔
ساہت وچ ساڈا تجربہ اے، جتھے کوئی کم کسُترا ہوندا اے، اُلاہما زنانی تے آندا اے، جد کہ اوہی اوس کسُترے کم دا نشانا وی ہوندی اے۔ مثال: طلاق ہوگئی یا بچہ نہ ہویا تے اوہدی ذاتی تے ماحولی قیمت زنانی نوں ہی دینی پینی اے ، اُتوں ذمے داری اوہدی من کے تے اُلاہما اوہدے تے رکھ کے زنانی نوں ای ہتک تے ظلم دا نشانا بنایا جاندا اے ۔ ایہدی اُتلی مثال حدود آرڈیننس وچ ’زنا باالرضا‘ دا خیال اے جتھےریپ دی وِکٹم زنانی نوں قانون دی مدد نال اک واری فیر وِکٹمائز کیتا جاندا اے۔
پنجابی ادب وچ ایہدی اک مثال ایہہ اے:

(منظور جھلا دا اِک گیت)

منظور جھلے دا گیت ’لگی والیاں نوں نیند نہیں آوندی‘ اسیں ساریاں کنی واری سنیا ہونا اے تے کنے مشہور گائیکاں ایہنوں گایا ہونا اے۔ کیہ ہُن تائيں کسے پنجابی دانشور یاں سوجھوان نے ایہہ نوٹ کیتا کہ ایس گیت کنا وڈا جھوٹھ بولیا گیا اے؟ سوجھواناں تےنہیں دسیا، مینوں پتا لگا اک ان پڑھ زنانی توں۔ لاہور ریڈیو تے ایہہ گیت لگیا ہویا سی عالم لوہار دے انگ وچ، میں جھومدی پئی ساں کہ میری ماں کولوں لنگھی، کہندی اے، ’’منظور جھلا وی اصلوں ای جھلا اے، جیہدا سبھ کجھ لُٹیا گیا اوسے نوں دوش دتی جاندا اے۔‘‘ ۔ میں جھومنا بند کر دتا تےسسی پنوں فیر اک وار پڑھی۔
پتا لگا، سسی تے سوال چُکن وچ جھلےؔ دا مقصد ایہہ سی کہ پنوں دے اغوا تے فیر اوہدی موت دا الزام اوہدے قاتل بھراواں تے نہ آوے۔ بھراواں تے الزام دا مطلب اے اوہدے ٹبر برادری اُتے الزام۔ اوہدی تھاں بولو جھوٹھ دب کے، ایس ٹریجڈی دی ذمے واری وی زنانی نوں دیو، سارے منن گے تے ویکھ لو، پنجاب وچ سارے من دے نیں۔
جھلاؔ پیندی سٹے سسی دے پیار تے شک، کہندا اے: ‘لگی والیاں نُوں نیند نہیں آؤندی / تیری کیویں نی اَکھ لگ گئی’۔ فیر زُلیخا، ہیر، تے سوہنی نُوں اُچیاں کر کر وکھاندا اے، فیر چکور، مور تے کونج لیاندا اے، اخیر کہندا اے سسی نوں وی چھڈو تے زمانےنُوں وی، ‘ گل لگیاں دی پُچھ منظورؔ تُوں’ / ‘اوہو سوندا جیہنوں یاد نہیں ستاؤندی’۔ ایتھے اپنے ہی گھڑے ہوئے اک فضول کلیے تے اوہنے سسی نوں واریا، تے گل مکا دتی۔
جھلےؔ نے ایہہ نہیں سوچیا ، ہر کوئی اِکو مہار دا نہیں ہوندا، بھلیا لوکا، کوئی انسان ایہناں سیچوایشناں وچ سوں وی جاندے نیں۔ایتھے جھلے ؔنے جہالت نال کم لیا تے اگے دھوکھے نال۔ دھوکھا ایہہ دتا سو، جیویں سسی جے جاگدی رہندی تے پنوں نوں اوہدے بھرا اپنے نال نہ لے جا سکدے، جیویں سسی اوہناں نوں روک سکدی سی۔ مرد دے ٹبر نوں اک اوپری زنانی کیویں نفی کر سکدی اے، تے اوتھے جتھے اوہ اپنی کرنی تے تلے ہوئے ہوون؟ فیر ایس بھولے بادشاہ اپنی پدر شاہی جہالت تے دھوکھے نوں ہتک وچ ولھیٹیا ، سسی نوں ’نی‘ کر کرکے بلایا ، تے ایہہ کاری حملہ اِک سوہنے گیت وچ ڈھال کے ساڈے ہتھ پھڑایا۔
لگدا اے، اوس زمانے جد جھلے ؔنے ایہہ گیت لکھیا ، خورے اوہنوں کسے زنانی تے ڈاڈھا رنج ہووے تے اوہ ہر حال اوس تے الزام رکھنا چاہندا ہووے ۔ ایسے لئی پُنوں دی موت دا سوگ منان دے جوش وچ اوہ ایہہ وی بھل گیا کہ ’پُنوں توں پہلے جان تے سسی دی گئی سی‘۔
جنے ظالم تے سخت دل پُنوں دے پیوبھرا سن جیہناں اوہنوں اوہدی شگناں دی رات قابو کیتا، اونا ای ظالم تے سخت دل منظور جھلاؔ سی جیہنے ایہہ گیت لکھ کے سسی تے اوہ اُلاہمے رکھےجیہڑے سسی پُنوں دی کہانی لکھن والے شاہ عبدالطیف بھٹائی نے نہیں رکھے سی…… تے اونے ای ظالم اسیں آں جیہڑے ایس جھوٹھ تے اج تائيں جھومنے پئے آں۔ پر فیر ایہو تے کمال اے ’بابا از م‘ دا۔
جھلاؔ (1929 – 1973کوئی ا کلا نہیں، پیلو ( 1563- 1606) نے وی ‘مرزا صاحباں’ وچ جو کجھ مرزے دیاں ماواں بھیناں تے ونجھل دے مونہوں اکھوايا اوہ ’بابا از م‘ دا کُھلا پرچار اے- جیویں ہر میل دی زنانی اپنی حیاتی وچ کئی وار ’کنجری‘ دا اکھر اپنے لئی سُندی اے، اوویں ای پیلو دا ایہہ فرمان وچلے تے ہیٹھلے میلاں دیاں پنجابی زنانیاں کئی وار سُندیاں تے برداشت کردیاں نیں۔

چڑھدے مرزے خان نوں ، ونجھل دیندا مت
بھٹھ رناں دی دوستی کھری جیہناں دی مت

ایہہ تے اُکا دو مثالاں نیں پنجابی ادب چ وِکٹم نوں وِکٹمايز کرن دیاں۔ انج تُسیں ویکھو تے چوکھیاں مل جان گیاں

مظلوم دی کہانی ظالم توں سُندے رہنا
تواریخ وچ ویکھیا اے کہ کجھ گروہ ظالماں دا تاریخی رول کردے نیں تے اوس لئی اوہ کجھ گروہاں نوں مظلوماں دا تاریخی رول کردے رہن تے مجبور کر کے رکھدے نبں۔ مثال: بادشاہ تے رعایا، مالک تے غلام، سرمایہ کار تے مزدور، زمیندار تے مزارعے، مرد تےعورت ۔ جے اسیں رعایا دا حال بادشاہاں توں، غلاماں دیاں کہانیاں مالکاں توں، مزدوراں دے حالات سرمایہ کاراں توں، مزارعیاں دا حال زمینداراں توں، عورتاں اُتے بیتی مرداں توں سُندے رہواں گے تے جیویں اسیں پِدرشاہی کلچر وچ چوکھا رجے ہوئے آں۔
سانوں پتا اے، ایہناں وچ سماجی طاقت اک گروہ ہتھیں اے جیہدے نال اوہ دوجے گروہاں نوں قابو رکھدے آئے نیں، فیر وی جتھے سانوں موقعہ لبھدا اے، اسیں وی طاقتور گروہ دے نمائندے دی گل سُننے آں، کمزور گروہ دے نمائندے گل تے کن وی نہیں دھردے۔ نتیجہ ایہہ بئی عورت دی کہانی اکثر مرد لکھاری ہی بیان کردے پئے ہوندے نیں۔ایہدے وچ مسئلہ ایہہ اے، بیان کرن والا آپ استحصالی گروہ توں اے، اوہدے ذاتی مفاد اوس گروہ نال جُڑے ہوے نیں، اوہ نہ تے زنانیاں دے گروہی مفاداں نوں ساہمنے لیا سکدا اے تے نہ اوہناں دا تحفظ کر سکدا اے۔ ایس لئی کوئی مرد لکھاری جد کوئی اجیہا مسئلہ بیانیے وچ لیاندا اے جیہڑا بہتا مرداں دا اپنا مسئلہ اے تے جیہدے پاروں زنانیاں ، بال تے بالڑیاں کل حیاتی دا عذاب جھلدیاں نیں، تے اوہ اوس مسئلے نال نبڑن دی ذمے داری زنانیاں تے پا کے مرد اگے ٹُر جاندے نیں۔

اِنسسٹ بالاں ، اُچیچا بالڑیاں، دے جنسی استحصال دی اک شکل اے جیہڑ ا بہتا مرد دے ہتھوں ہوندا اے۔ ایتھے سرے وچ سہارا سروسز سوسائٹی نے اک پنجابی ڈرامہ ایس مسئلے تے پیش کیتا جیہڑا ساڈے دوست شاعر اجمیر روڈے ہوراں لکھیا، ناں سی ’میلے ہتھ: ٹینٹڈ ہینڈز‘۔ اوہ سُپر ہٹ گیا، پنجابی کمیونٹی نے رج کے سلاہیا۔ اسیں وی ویکھیا، پہلے تے اوہ ڈرامہ نما نما ٹُردا رہیا جیویں اردو کامیڈی ’فیملی‘ ڈرامے ٹی وی تے ہوندے نیں، اک ماں، پیو، دھی، تے اک چاچا ٹائپ رشتے دار ۔میں سوچیا، خیر اے، پورے پِڑ نوں سمجھاون لئی ذرا نرم کر کے گل ہو رہی اے۔ پر اوس ڈرامے دا اخیر ہضم نہیں ہو سکیا۔ اخیر وچ اوہ رشتے دار وی غائب ہو جاندا اے تے پیو وی، بِنا کسے ریزولیوشن دے۔ سٹیج تے ماں تے دھی کلیاں ایس مسئلے دے اثرات تے ٹرامے نال ڈیل کرن لئی رہ جاندیاں نیں۔ ایہہ ویکھو فیر ڈِیل کیویں کردیاں نیں، اگ بال کے اک رِیچوال کردیاں نیں جیہدے وچ کڑی اپنے بچا لئی اوس بندے نوں معاف کر دیندی اے۔
اُف!!!
ہاؤس فُل کیویں نہ جاندا، بابے اجمیر نے مرد اں نوں جیویں بانہہ دے کے بچا لیا۔ گل نیوکلئیر فیملی توں باہر نہیں جان دتی، زیادتی کرن والے دی کوئی پکڑ نہیں ہوئی، مجرم نوں جرم دی سزا نہیں ملی۔ اوہ بچیاں تے کڑیاں جیہڑیاں ایہہ دھروہ برداشت پئیاں کردیاں نیں اوہناں نوں کیہ پیغام ملیا؟
پیغام ملیا کہ کم تے ایہہ بھیڑا اے پر جے تہاڈے نال ہو جاوے تے تسیں وڈیاں بنو تے اندرو اندری کرودھ غصہ کڈھ کے اپنے بچا لئی بندے نوں معاف کر دیو، گل مکاؤ تے ہوراں نوں دسنا اپنی تے اپنے ٹبر دی بدنامی کرنا اے۔ غور کرو تے ہوراں نوں نہ دسن دا مطلب اےاوس مرد نوں کمیونٹی دے دوجے بالاں تے بالڑیاں تے ایہہ ظلم کردے رہن دی کھل اے۔
جے لکھاری دا ایہہ مقصد نہیں سی تے اخیر وچ مرد نے ذمے داری کیوں نہیں لئی؟ اوہنوں کوئی سزا کیوں نہیں جھلنی پئی؟ جے لکھاری دی سوجھ اے بئی اک تھاں توں دوجی تھاں چلے جانا یا بھیج دِتا جانا مرد دی سزا اے، تے ایہہ اوہو سزا اے جیہڑی چرچاں وچ کوڑھے پادریاں نوں دیندے نیں۔ ٹرانسفر! ہاں جی، ٹرانسفر۔ نویں تھاں’ نویں لوک۔ نویں معصوماں وچ کوڑھ پھیلان دی نویں چھٹی۔
ایہدی تھاں دوواں زنانیاں نے واک آوٹ کیوں نہیں کیتا، تے سانوں سٹیج تے دو مرد ایہہ رِیچوال، ایہہ سبب کردے کیوں نہیں دکھائے گے بئی کیویں ہووے جے ایس پدر شاہی سسٹم وچ مرداں دے اندر دا ایہہ عذاب بالاں تے زنانیاں تے نازل نہ ہووے تے نہ اوہناں نوں بھگتنا پوے۔ کیوں دوواں زنانیاں نوں کاؤنسلنگ تے دوجیاں سپورٹ سروسز ورتدیاں نہیں وکھایا گيا؟ مرد دے ایس دھروہ نوں اُکا زنانیاں نیں کیوں بھگتیا؟
ایہہ ای ’بابا ازم‘ اے۔ کمیونٹی وچ جنسی استحصال جیہا گُجھا تے گنجھلک مسئلہ کھولو تے اوہنوں مرد دے حق وچ ریزالوو کر کے ہتھ پھڑاؤ، واہوا اے۔ ہاؤس فُل وی فیر ای جاندا اے-

زنانیاں بارے جھوٹھیاں، گندیاں تے فحش لکھتاں لٹریچر بنا کے پیش کرنا
انج تے میں دنیا دی ہر مشہور زنانی بارے مرداں دے لکھے فحش قصیدے دیکھے ہوئے نیں، پر اوہ اردو یا انگریزی وچ سن یاں پمفلٹ ، گٹر پریساں وچ چھپے مضمون، جیہناں دے لکھاری اوہناں نوں لٹریچر بنا کے پیش نہیں سن پئے کردے۔ دو تِن سال پہلے پاکستانی پنجاب وچ کہانیاں دی اِک کتاب چھپی جیہڑی ’بابا ازم‘ دے ایس گندے پکھ دی اِک وڈی مثال اے۔اوہدے وچ لکھاری نے اپنے ذہن دا فحش گند کڈھ کے پنجاب دیاں کجھ منیاں پرمنیاں فنکار تے لکھاری زنانیاں تے لیا سٹیا، جیہناں وچوں کجھ فوت ہو گیاں سن تے ایس حملے دا جواب وی نہیں دے سکدیاں سن، جیویں نسرین انجم بھٹی ؔتے شائستہ حبیبؔ۔
حملہ اینا گھٹیا سی کہ جیہڑے لوک اوہناں زنانیاں نوں جاندے سن اوہناں لئی چُپ رہنا اوکھا ہو گیا۔ میں اپنا ایہہ لیکھ بہتا گندا نہیں کرنا چاہندی ایس لی اک ’نرم‘ مثال دینی آں ایہناں دے ایس ’لٹریچر‘ دی۔

بڑا احتجاج ہویا، لکھاری توں معافی منگن تے کہانی واپس لین دی منگ وی کیتی گئی۔ لکھاری تے اوہدے دو تِن حواری اڑ گئے، نہ کہانی واپس لئی تے نہ معافی منگی۔
پنجابی ادب وچ ’بابا ازم‘ دے صدقے، اوس لکھاری دی کوئی پکڑ نہیں ہوئی، اوہ ہُن وی دانشور دے طور ادبی محفلاں وچ شرکت کردا اے۔

مڈھلی گل
پنجابی ادب تے ساہت وچ ’بابا ازم‘ دیاں اُکا ایہہ تِن نہبں کئی ہور صورتاں وی نیں، سانوں ایہناں تعصباں توں جان چھڑان لئی ایہدیاں ساریاں صورتاں جانن تے پچھانن دی لوڑ اے۔ ایس بارے تیجی نشانی والے قصے وچ کجھ گلاں ساہمنے آئیاں جیہڑیاں سانوں ’بابا از م‘ نوں سمجھن تے اوہدا مقابلہ کرن چ کم آ سکدیاں نیں۔
اوس فحش کتاب دا لکھاری تے اوہدے حواری زنانیاں دی ایس ابیوز نوں لٹریجر کہی جاندے سن جد کجھ دوستاں اوہو کوجھے اکھر تے غلیظ گلاں اوہناں دیاں زنانیاں بارے کیتیاں، ایس تے اوہ ڈاڈھا تڑفے۔ میں پُچھنی آں، جے ساڈے بارے لکھے گئے جھوٹھ ٹھیک سی تے فیر ایہہ جھوٹھ ٹھیک کیوں نہیں سی؟ ایہدے وچ اِک مسئلہ ہور وی اے، اپنی زنانی دی ہتک دا بدلہ لین لئی اگلے دی زنانی دی ہتک کرنا مرداں دے بنائے ایس سسٹم دا مہار اے، ساڈا نہیں۔ میں ایس بھیڑے طریقے دے خلاف آں، ایہہ گل میں فیس بک گروپ چ وی کہی سی جیہڑا اوس ٹائم بنیا سی ، تے میں کجھ دوستاں نوں وی ایس کم توں ہٹکن دی کوشش کیتی سی۔ کیوں جے سوال فیر اوہی اے، جے اوہ غلط سی تے ایہہ ٹھیک کیویں اے؟
دو گلاں پاروں میں اوس ٹائم ایس طریقے دے بر خلاف کھلا سٹینڈ نہیں لیا۔ اک ایہہ کہ ہتھیار تے اکو سن، پر دوواں پاسے مقصد اک نہیں سی۔ کتاب لکھن والے دا مقصد جمہوریت پسند فنکار زنانیاں نوں کھجل کرنا سی، تے نعیم سادھو ہوراں ایہہ ہتھیار اوہناں نوں روکن لئی استعمال کیتا۔
ہن، جد دو ورھے لنگھ گئے نیں، میں پچھے جھاتی پا نی آں تے اوہناں زنانیاں دی ابیوز دے برخلاف کُھلا سٹینڈ نہ لین تے مینوں ول وی اپنے آپ تے شرم آندی اے۔ میں سمجھنی آں، میرےتھڑن وچ ’بابا از م‘ دا ہتھ سی۔ جدوں مینوں فیس بک تے مشتاق صوفی ہوراں دی اک پوسٹ توں ایس کوجھی لکھت دا پتا لگا تے جدوں تک میں اِک دو کوٹیشناں ویکھیاں، مورچے بن چکے سن، گولاباری شروع سی، تے دوواں پاسے مرد اک دوجے تے حملہ آور ہو چکے سن۔ میں کوشش کیتی پر میری شنوائی نہیں ہوئی۔جیویں آنر کلنگز وچ ہوندا اے، ایس جھگڑے و چ وی دوواں پاسے زنانیاں نے ہی مرداں دیاں زیادتیاں برداشت کیتیاں۔
ایہہ سچوایشن اُکا میری نہیں، دوجیاں جمہوری زنانیاں وی بھاویں ایہو محسوس کردیاں پیاں سن، ‘نہ ہاتھ باگ پر ہے نہ پا ہے رکاب میں’۔ اوس ویلے لاہور دی فیمینسٹ کو لیکٹیو نے کجھ سچوایشن سنبھالی تے دو تِن چونویں کم کیتے۔ اوہناں دیاں ممبراں اوس کتاب بارے اک اکٹھ وچ پہنچ کے اوس ٹولے نوں چیلنج کیتاتے اپنے خیال پیش کیتے، نسرین انجم بھٹیؔ دے اک سرتی شعرتے اک سوہنی میورل بنائی گئی، شہر وچ موقعے دیاں تھاواں تے پوسٹر لائے گے۔ مگروں زنانیاں دی گل بات ہوئی ای میل راہیں تے ایہہ متھیا گیا کہ پدرشاہی کلچر دے بر خلاف اک ویب سائٹ بنائی جائے جتھے جمہوریت پسند فنکار زنانیاں دے کم نوں اکٹھا کرکے ساہمنے لیایا جاوے، اوہناں دے کم تے ریسرچ کیتی جاوے، عورت دشمن چیزاں ساہمنے لیائیاں جان، تے انج پنجابی ادب تے ساہت وچ زنانیاں تے زیادتیاں نوں ٹھلیا جاوے۔
نسرین انجم بھٹی دے شعر تے ایہہ میورل بی بی ہاجرہ نے بنائی۔

ہن وی اگے جان دا رستہ ایہو ای اے۔ ایس پراجیکٹ نوں فیمینسٹ کولیکٹو، عورت مارچ لاہور تے پنجا ب وچ عورتاں دیاں دوجیاں جمہوری تنظیماں ہتھ پواون تے فیر کوئی مضبوط تے سوہنی گل بن سکدی اے۔

(سارا کاظمی تے شاہد مرزا دی مہربانی جیہناں دی فیڈبیک ایس مضمون چ وادھا پایا۔)

Fauzia Rafique
Surrey, BC. March 4, 2021.

Read this article in Urdu at Jeddojehd dot com

Read this article in English at TNS dot com

Read this article in Gurmukhi at apnaorg dot com

Download article in Gurmukhi: guru-babaism-final-fauzia-rafiq

‘تیری کیویں نی اًکھ لگ گئی’، عبارت:
http://urduashaarlatest.blogspot.com/2018/06/blog-post_76.html
اصل چسکے نال عابدہ پروین نےگایا اے:
https://www.youtube.com/watch?v=Ch_Ln5p7bFs

The Gay Faqir

shahhussain.jpg
Shah Hussain was a gay Punjabi poet of the 16th century. His love for a young man, Madho Lal, is legendary. Shah Hussain and Madho Lal are buried side by side at Shah Hussain’s shrine in Lahore. They are known to eternity as “Madho Lal Hussain.”

When I read Shah Hussain for the first time, I felt like I was looking back at myself five hundred years ago. Reading his work, as a gay Punjabi-Canadian man, gave me a sense of pride and belonging to a culture I’d long grown alienated from. I was then recently put off to see Naveed Alam trying to deny Shah Hussain’s sexuality in Alam’s introduction to his translation of Shah Hussain’s verse.

According to Alam, Shah Hussain couldn’t have been gay, because:

  1. Shah Hussain’s poems make no overt references to homosexuality;
  2. Shah Hussain’s love for Madho Lal was platonic;
  3. Shah Hussain wrote in the feminine voice in keeping with Sufi tradition (where God’s devotee refers to himself in feminine terms).

Alam’s first point makes no sense. He claims that a poet like Shah Hussain cannot be gay unless he overtly expresses his homosexuality in his poetry. By this logic, a poet cannot be heterosexual either unless his heterosexuality is overtly expressed in his poetry.

In any case, Shah Hussain probably didn’t express his sexuality overtly in his poetry for good reasons.

According to the platonic love theory, Shah Hussain and Madho Lal were master and disciple respectively and their love should be seen in that context.

The problem is that there is no proof that Madho Lal (a Hindu Brahmin) was even a follower of Shah Hussain or that he was part of a Sufi order. In fact, had Madho Lal been a disciple, then it would’ve been he who was expected to write poems in praise of his master, not the other way around.

Shah Hussain wrote otherwise:

My lover grabbed my arm
Why would I ask him to let go?
Dark night drizzling, painful
The approaching hour of departure
You’ll know what love’s all about
Once it seeps into your bones…
(trans. N. Alam)

Hagiographic accounts also tell us about Shah Hussain’s love for Madho Lal:

When he looked at Madho, he signed painfully and said: ‘Friends, take heed. This boy has set my heart out of control. With one look he has made my heart restless. With one look he has taken away my heart. Taken the life out of my heart, and the soul out of my body. What should I do, friends? What should I do to make him fall in love? Friends, I’ve become a prisoner of his love. I shall not find peace till I see him” (Haqiqat al-Fuqra (‘Truth of the Saints’), c. 1660).

In another account, one of Shah Hussain’s followers spies on Madho Lal Hussain:

You [Hussein] are taking a glass of wine from Madho and kissing Madho on the forehead and the Madho is also kissing Hussein’s forehead … Madho again gives a full glass to Shah Hussein, stands and greets him respectfully. Hussein also gets up and greets Madho respectfully. The two friends remained busy in this matter, and kept kissing each other like milk and sugar … and then the two friends become one.

As for the feminine voice, Shah Hussain uses it even when not speaking to God. Shah Hussain refers to himself in feminine terms when sitting at the spinning wheel, taking part in women’s folk dances and sharing secrets with his girlfriends. This feminine voice is Shah Hussain’s soul speaking as a gay man.

In Shah Hussain, Punjabi and Pakistani gay men can hear their own voice, songs and verses singing back to them. The light and passion in his poems is smothered by people foisting their own culturally acceptable interpretations onto it. Shah Hussain’s love for Madho Lal comes alive when we embrace it fully for what it is.

Meet a Peoples’ Poet Laureate – Baba Najmi in Surrey July 7

Baba Najmi, a Pakistani Punjabi poet who has gained the stature of a Peoples’ Poet Laureate in the Punjab, is visiting the Diaspora this July.

Baba Bashir Husain Najmi was born in Lahore in 1948. He has published three poetry books: ‘Akhran Wich Samundar’ Ocean in Words (1986), ‘Sochan Wich Jahan’ World in Thoughts (1995) and more recently, ‘Mera Naan Insaan’ My Name Human. He is a labourer, a trade unionist and a poet who distinguishes himself from others by challenging regressive laws, rules, cultural values and political entities. He is revered by many Punjabis in India, Pakistan and the diaspora. He has won many award. A statue of him has been installed in Jalandhar to recognize his poetic peace efforts between India and Pakistan. Visit Baba Najmi’s Facebook page: facebook.com/PoetBabaNajmi. Below are the details of his July 7th appearance in Surrey

Beyond the boundaries; An event with Great poet Baba Najmi
When: SATURDAY. JULY 7, from 1.30 – 4.30 pm
Where: Crossroads United Church 7655 – 120 St, Delta, BC
Tickets: Only $10.00

Organized by
The Committee of Progressive Pakistani Canadians (CPPC), Vancouver Chapter.

Program presented in Association with
The Dhahan Prize for Punjabi Literature, Centre for India and South Asia Research UBC and Tarksheel (Rational) Society of Canada.

Supported By
Indo Canadian Workers Association (Brampton & Vancouver), Punjabi TV Show, ‘Mehak Punjab Di’, Progressive Arts Club, Surrey.

Facebook event page
facebook.com/events/

For more information and RSVP, contact:
Saif Khalid at 604-889-0233
Avtar Gill at 604-728-7011

Additional Events: Updated July 4, 2018

..

No Ordinary Sufi

shah hussain

“If you want your life, die before your death” (Shah Hussain).

This is my summary of Fauzia Rafique’s presentation on the life and poetry of Shah Hussain. The presentation was part of the Dead Poets Reading Series which took place at the Vancouver Public Library (Central) on May 6, 2018.

Shah Hussain (1538-1599) was a Punjabi poet from Lahore. He wrote 163 poems in Punjabi and introduced the kafi genre into the language.[1] His collected works remain among the top selling books of all time in Punjabi.

When he was thirty-six years old, Shah Hussain had a dispute with his religious teacher over the interpretation of the following verse:

“duniya khel tamasha hai” (‘the world’s a play and spectacle’).”

For the teacher, the verse meant the renunciation of the fleeting material world. For Shah Hussain, it meant that life is to be enjoyed. With that, he laughed, donned himself in a red cotton robe and became a dancing mendicant in the streets of Lahore.

Shah Hussain was a “malamti” Sufi, one who took pride in the “malamat” or “shaming” he was subjected to. He stood against the the political and religious establishment in support the common people. He identified himself with the julaha (weaver), the chuhra (sweeper) and the faqir. He associated with rebels like Dulla Bhatti who stirred peasant rebellions against the Emperor Akbar. His poetry reflected the folk rhythms and idiom of everyday Punjabi.

Shah Hussain was a rebel in another way. Unlike the male poets of his day who used the feminine voice (rekhti) to express the “feminine” emotions of grief and anguish, Shah Hussain wrote in the feminine voice to acknowledge and express his own self as a gay man.

If Shah Hussain’s love was transcendent, it was in the earthly sense of overcoming distinctions of class, gender, creed and sexual orientation. He belonged to no sect or lineage other than humanity’s.

Kafi 131

Swaying in ecstasy play on in the inner yard, all is near to those meditating
Rivers flow in this yard, thousands of millions of boats
Some are seen drowning, others have reached the shore
This yard has nine doors, the tenth is locked shut
No one needs to know, from where my lover comes and goes
This yard has a pretty curve, a hollow in the curve
I spread my bed in the hollow to love my lover at night!
A wild elephant in this yard, is struggling with the chain
Says Hussain the Beggar of His Beloved, (the elephant) is teasing the awake

(Trans. Fauzia Rafique)

Jhume jhum khaid lai munjh vehRay, japdeyaN nooN hur naiRay
Vehray de vich nadiyaN vagan, baiRay lakh hazar
kaiti iss vich Dubdi vekhi, kaiti langhi paar
iss vehRay de nauN darvazay, dusswaiN qulf chuRhai
tiss darvazay de mehram nahiN, jit shauh aaway jai
vehRay de vich aala soohay, aalay de vich taaqi
taaqi de vich sej vichaawaN, apnay pia sung raati
iss vehRay vich makna haathi, sangal naal khahaiRay
kahe Hussain Faqir SaeeN da, jagdeyaN kooN chehRay

 

 

[1] A kafi is a lyric poem of four to ten lines.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Danish Punjabi Sufi Singer & Music Therapist Pervaiz Akhtar in Town – March 9


Singer, Composer, Music Therapist Pervaiz Akhtar sings Punjabi Sufi poetry and Urdu Ghazals. He has issued five albums featuring poetry of Khwaja Ghulam Farid, Madhulal Husain and Bulleh Shah, among others; and, his repertoire as a composer includes works of Rumi, Hafiz, Saadi and Amir Khusrow in Farsi. His Jazz fusion concerts have been held in Pakistan, Europe and the USA. For more information:

Visit Pervaiz’s blog
pervaizakhtarblog.wordpress.com
Contact Pervaiz
pervaiza@gmail.com

Pervaiz is visiting from Copenhagen and he will stay in Vancouver till the middle of March. This presents us with a rare opportunity to listen to him in a public event. Details are below.

‘Kahe Fakeer’ by Pervaiz Akhtar
7pm, Friday, March 9, 2018
Punjab Banquet Hall
8166 128 St #215, Surrey
(604) 598-7611

$30 per person (dinner included), $50 for two.
To book your ticket, call: 604-780-0164

..

Thinkfest Promotes ‘gutter literature’ in Punjabi

Thinkfest 2018 chose to promote a sub-standard work on the life of Punjabi author, radio artist and arts activist Nasreen Anjum Bhatti. There was an intense demonstration of solidarity with the late author by people who were there to protest against this choice.

Nasreen Anjum Bhatti reads from her first collection of poetry ‘Neel Karayaan Neelkan’.

The aware Punjabi writers and artists have described the story as ‘yellow journalism’, ‘tabloid literature’, and, of course, ‘gutter literature’.

The text proceeds to carry out ‘character assassination of progressive Punjabi writers such as Nasreen Anjum Bhatti, Shaista Habib, Zubair Rana and Fauzia Rafique’, and it does so in a misogynistic, homophobic and degrading manner. The story is penned by Nain Sukh aka Khalid Mahmood in his book called ‘ayi buray de wa’. The so-called story is a collection of inaccuracies where there are as much as FIVE factual mistakes in FOUR lines of text- about one of the writers attacked who, incidentally, is still alive to point them out.

Uddari fully supports Naeem Sadhu, Lahore’s Feminist Collective, and other individuals and organizations that are getting together to stop this attempt to legitimize yellow journalism as literature, and to resist this onslaught of conservative patriarchal mindset that demeans and degrades women, lesbians, gay men and religious minorities.

Down with the erstwhile ‘friends’ who are promoting and supporting this abusive and filthy text, and who are insisting that it should be accepted as Punjabi literature.

Fauzia Rafique
https://gandholi.wordpress.com/
frafique@gmail.com

Also view
‘Nasreen Anjum Bhatti Ke Leeye – For Nasreen Anjum Bhatti’ a poem by Amna Buttar
..

Welcome UK Punjabi Poet Mazhar Tirmazi to BC

Poet Mazhar Tirmazi is visiting Canada to stage his acclaimed Punjabi play on 1947 partition of India at the University of Fraser Valley (UFV). The event is scheduled for this Sunday, October 8 from 2-3:30pm, as part of the UFV College of Arts Postcolonial Theatre Festival.

The play is titled ‘Umraan Langhiya Pabhan Bhar / A Lifetime on Tiptoes’. For details, view the links below:
UFV-MAzharTimazi-8 Oct
facebook.com/events/164035090817738

Mazhar Tirmazi will also present his poems at a reading on October 5th, 3-6pm, with local poets.

For information, contact:
Prabhjot Parmar
Associate Professor, Department of English
University of the Fraser Valley
33844 King Road
Abbotsford BC V2S 7M8
Tel: 604-504-7441 x 4472
Email: Prabhjot.Parmar@ufv.ca

For more information about Mazhar Tirmazi, visit his blog:
https://mazhartirmazi.wordpress.com/
..

Punjabi Poetry: Ustad Daman

Trans.daman

Written by Randeep Purewall

Ustad Daman (né Chiragh Din) was born in Lahore in 1911. As a boy, he worked at his father’s tailoring shop while also attending school. Daman learned classical Punjabi poetry at home and was educated in Urdu. He also learned Persian and English including Shakespeare, Keats and Hardy.

Having participated in school poetry recitals, Daman began attending musha’ara in the parks, fairs and bazaars of Lahore as a teenager during the 1920s. The movement for India’s independence had already begun. In 1929, the Indian National Congress made its Declaration of Independence from Lahore. The city was also home to Marxist groups like the Kirti Kisan and anti-colonial and revolutionary groups like the Hindustan Socialist Republican Association.

858340751-indian-national-congress-independence-movement-lahore-independence-concept

Daman recited his own revolutionary and anti-colonial poetry at the musha’ara. While attending one such gathering, Jawaharlal Nehru referred to Daman as the “Poet of Freedom.”

‘In China the Chinese are grand,
In Russia they do as they have planned.
In Japan its people rule over its strand.
The British rule the land of England,
The French hold the land of France,
In Tehran the Persians make their stand.
The Afghans hold on to their highland,
Turkmenistan’s freedom bears the Turkmen’s brand,
How very strange is indeed this fact,
That freedom in India is a contraband’
(Trans. F. Sharma)

Daman remained in Lahore upon the creation of Pakistan in 1947. The riots of the Partition had consumed his shop and library and he lost his wife and son to illness. His first act of political defiance came in 1958 when he made fun of Pakistan’s first military coup under Ayub Khan. Daman’s arrest however did little to temper his criticism of Pakistan’s military dictatorships and the corruption of its civilian governments in his poetry.

Daman wrote in Punjabi and the form, rhythm and metaphor of his poetry bears the influence of the classical and folk Punjabi tradition. If he could be sober and thoughtful in writing on the Partition, he could also adopt a more comic and satirical note in criticizing General Zia. He maintained a friendship with poets like Faiz Ahmed Faiz and Habib Jalib, but lived unassumingly in an old apartment in the precinct of the Badshahi Mosque.

Daman died in 1984. His poetry was published after his death by his friends and followers. The room he lived in near the Badshahi Mosque has since become an academy in his name.

Selected Poems (Trans. F. Sharma)

We may not say it but know it well
You lost your way. We too.
Partition has destroyed us friends.
You too, and us.
The wakeful have quite plundered us.
You slept the while, and we.
Into the jaws of death alive
You were flung. We too.
Life still may stir in us again:
You are stunned yet, and we.
The redness of the eyes betrays
You too have wept, and we.

What a house, this Pakistan!
Above live saints, down thieves have their run
A new order has come into force
Up above twenty families, below the hundred million.
Other people conquered mountains,
We live under the divisions heavy ton.
Other people may have conquered the moon.
But in a yawning precipice a place we’ve won.
I ran and ran and was aching all over,
I looked back and saw the donkey resting under the banyan.


Two gods hold my country in their sway
Martial law and La Illaha have here their heyday.
That one rules there over in the heavens
Down here this one’s writ runs.
His name is Allah Esquire.
This one is called Zia, the light of truth in full array.
Hurrah, General Zia, hip hip hooray,
Whoever can make you go away.

Ecstacy does my land surround
All around the Army is to be found.
Hundreds of thousands were surrendered as POWs.
Half of the land was bartered away in the fray.
Hurrah, General Zia, hip hip hooray,
Whoever can make you go away.

On TV you give recitations from Quran
With fables and traditions you go on and on.
Here we are engulfed in a brouhaha
While up there you are still there, my Allah
A pretender has staked his claim today
Hurrah, General Zia, hip hip hooray,
Whoever can make you go away.

Thankful are some if they can chop wood
The others, on them, their orders bestow.
Why have the people lost their mind?
For every one the Almighty has a loving glow.
People are the real masters of this world
Orders do not from the handle of a sword flow.
The ones, Daman, who have forsaken God,
Those Nimruds are laid low at the very first blow.

A Tribute to Poet Gurcharan Rampuri

Gurcharan Rampuri is a Vancouver based Punjabi writer who has published over thirteen collections of poems, won over twenty literary awards from India, Canada, Denmark and USA; and his poetry books have been translated in Urdu, English and Hindi. He was one of the five poets in the ‘Anthology of Modern Punjabi Poetry‘ published in Russian from Moscow in 1957, and his poems were featured in Green Snow, an anthology of Asian poets in Canada. The Circle of Illusion: Poems by Gurcharan Rampuri (2011, translated by Amritjit Singh & Judy Ray), is Rampuri’s latest publication.

Born in Rampur in the Indian Panjab, Rampuri began writing in 1944, and he had published three collections of poems (Kirnan Da Ahlanan 1963, Qaul Qarar 1960, Kamkan Di Khushbo 1953) before coming to Canada in 1964.

Rampuri settled in Vancouver, and in the next two decades played a crucial role in encouraging Punjabi literary groups, programs and events. In 1972, he published Anhee Gali and Kanchni, two books in one volume. His other titles include Qatalgah (1985), Agnaar (1993), Aj Ton Aaranbh Tak (2001) and Dohavali (2004). Two CDs of his poems titled Nadi Naad were released in 2005.

Among his many awards are: Punjabi Sahit Academy, Chandigarh, India in 1982; Life Achievement Award for Outstanding Contribution to Punjabi Language, Literature and Culture from Vancouver’s Punjabi Lekhak Manch in 2007, and Harjit Kaur Sidhu Memorial Achievement Award for Contribution to Punjabi Literature in 2009.

More is here
punjabikalma.com/user/gurcharnrampuri
Contact Rampuri
gurcharan@shaw.ca

Photo by Amarjit Chandan

The history of Punjabi language and literature is incomplete without Gurcharan Rampuri; Uddari is honored to have him on our Punjabi Writers page.

Facebook
facebook.com/UddariWeblog
Twitter
twitter.com/UddariWeblog
..

Mahmood Awan – Author

Welcome Mahmood Awan
as Author/Contributor
at Uddari Weblog!

m-awan

Mahmood Awan is a Poet, Essayist and Translator. His published works include Raat Samundar Khed (Let’s Play with the Night Sea; 2002) and Veeni Likhia Din (A Day etched on her wrist; 2012).

Veeni Likhia Din received Masud Khaddarposh Award for the best Poetry book of the year 2012, Baba Guru Nanak Award (2012) and MehkaaN Adbi Award (2012).

Born in 1977 in Padhrar (Khushab; Pakistan), Mahmood is an Electrical Engineer who has been involved with the Punjabi language and literary movement since his student days at Engineering University Lahore [1995-2000]. He moved to Dublin (Ireland) in 2007 due to his professional commitments and lives there with his family.

He also writes for Pakistan’s leading English daily ‘The News’ about Punjabi Themes, Identity and Literature. His Author page at The News can be accessed at:
http://tns.thenews.com.pk/writers/mahmood-awan/

His books can be read online at apnaorg.com at the following links
http://www.apnaorg.com/books/shahmukhi/veenee-likhya-din/book.php?fldr=book
http://www.apnaorg.com/books/shahmukhi/raat-samundar-khade/book.php?fldr=book

Mahmood can be reached at:
mahmoodah@gmail.com
.
.

‘KarmaaN Maari – The Ill Fated’ a poem by Shehnaz Parveen Sahar

An Urdu poem in English and Punjabi.
Punjabi shahmukhi
Punjabi roman
Urdu
English

photofromshenaz

.


Punjabi Shahmukhi >

.
کرماں ماری

ہنے ہنے
میں فیر
اوس محفل
توں
نس آئی آں
جتھے رفو،زاہدہ ،عرشی، ٹیبی
میرے
آل دوالے
بیٹھیاں میرے لہنگےاتّے
چمپا گوٹا لا رہئیاں نے
میرے ہتھیں
شگن دی مہندی
متھےاتے
جھومر ٹکہ
لا رہئیاں نے
بابل والے گیت وداعی
گا رہئیاں نے
ویکھو سب دیاں ونگاں ویکھو
چھنک کھنک کے
ایہہ وی سنگت پا رہئیاں نے

ایہہ سب کُج پر کاہدے لئی اے

جھلییو
تسی تے کج وی جاندیاں نئیں
اگے اگ دا
کرماں ساڑدا
لال سمندر
ٹھاٹھاں ماردا آ ڈُھکیا اے
انج کرنا تسی
مینوں اپنے نال ای لے کے ٹرجانا

ایس توں پہل۔۔۔
گیت تہاڈےاگ وچ سڑ کے
پُھٹ پُھٹ روون
چیکاں مارن

اڑیو
میری گل تاں سن لئو
کتھے چلیاں
مڑ کےویکھو
واپس آئو
سکھیونی
مینوں گل نال لائو
سن لئو اڑیو
خورے میریاں آوازاں
نوں کیوں نئیں سُن دیاں
اپنےسارے گیت نمانے لیندیاں جائو
ویکھوکسراں
میرے گل وچ بانہواں پا کے
چیکاں مار کے
رو پئے سارے

خورے مینوں کلیاں چھڈ کے
کیوں تسی ساریاں
ٹر گیئاں جے
پچھے اپنیاں آوازاں وی چھڈ گئیاں جے
اے آوازاں
میری جان دے پچھے پے گیئاں نے

گوٹے کرناں بھریاں چُنیاں دے نال
اتھرواں والیاں۔۔۔ اکھیاں نوں
کج ہوروی کنڈے مل جاندے نے
ہونٹ سدا لئی سل جاندے نے

اُتّوں تہا ڈ یاں کن من کن من آوازاں نے
ساہ لینا وی اوکھا کیتا

سنونی اڑیو
اک گل دسّو
آخر تسی اے ساریاں رل کے
اچی اچی
ہسدیاں کیوں جے؟؟؟

شہناز پروین سحر
..

.

< Punjabi, roman

KarmaaN Maari
By
Shehnaz Parveen Sahar

Hunnay hunnay
maiN fer
oss mehfil
tooN
nuss aye aaN
jithay raffo, zahida, arshi, tabby
mere
aalay dwaalay
baithiyaan mere lehngay uttay
champa gotta la rahyaaN naiN
mere hatheeN
shagn dee mehndi
mathay uttay
jhoomar tikka
la rahyaaN naiN
babul walay geet vidaee
ga rahyaN naiN
vekho sab diyaN wangaN vekho
chhanak khhanak ke
eh ve sangat pa rahyaaN naiN

eh sab kujh per kahday laye ae
jhalliyo
tusseiN te kujh ve jandiyaN nahin
aggay agg da
karmaN saarrda
laal smundar
tthatthaN marda aa Dhukeya ae
inj karna tusseiN
mainuN apnay naal ee lae ke tur jana

ais toon pehlaN
geet tuhaday agg vich surr ke
phutt phutt rowan
cheekaN maran

Arreyo
meri gal te sunn lao
kithay chaliyaN
murr ke vekho
wapas aao
sakhiyo nee
mainun gal nal lao
sunn lao arreyo
khawray meriyan awazaN
nooN kiyuN nahin sunndiyaN
apnay saaray geet nomaanay laindiyaN jao
vekho kissraN
mere gal vich baNhwaN paa ke
cheekaN maar ke
ro pai saaray

Khawray mainuN kaleyaN chudd ke
kiyuN tueeiN saariyaN
Tur gayaN je
pichhay apniyaN awazaN ve chudd gayaN je
eh awazaN
meri jan de pichay paindiaN naiN

gottay kirnaN bhariyaN chuniyaN naal
athro valiyaN…. akhiyaN nooN
kujh hor ve kanday mil janday naiN
honT sada laye sil janday naiN

Sunno nee Arriyo
ek gul dusso
akhar tusseiN eh sariyaN rul ke
uchi uchi
hudiyaN kiyuN je????
..


Urdu, original >

.

کرماں ماری

ابھی ابھی
میں پھر
اُس محفل سے اٹھ
بھاگی ہوں
جس میں
رفو، زاہدہ ،عرشی، ٹیبی
میرے
لہنگے پر چمپا گوٹا لگا رہی ہیں
میرے ہاتھوں پر مہندی
اور
میرے ماتھے
مانگ کا ٹیکہ سجا رہی ہیں
بابل کی دعائیں لیتی جا
گاتی جاتی ہیں
دیکھو
میری چوڑیاں دیکھو
ساتھ تمھارے
وہ بھی کچھ
گنگنا رہی ہیں

لیکن یہ سب
کیا ہے آخر
کیا تم کو کچھ خبر نہیں ہے
اس سے آگے
آگ کا دریا
کیسےٹھاٹھیں ماررہا ہے
مجھےیہاں سے لے جائواب
قبل اس کے
یہ گیت تمھارے
چیخیں ماریں
پھوٹ پھوٹ کر رونے لگیں سب
اور
ذرا تم رکو
بتائو
کہاں چلی ہو
کیا تم تک آوازیں میری پوہنچ رہی ہیں
سنو
میری آوازتو سن لو
مجھےبھی ساتھ میں لے کر جائو
مجھے اکیلا چھوڑ کے
ایسے
کیسے تم سب جا سکتی ہو
واپس آئو
آجائو ناں

کم از کم یہ گیت تمھارے
اپنے ساتھ ہی لیتی جائو
دیکھو یہ آوازیں میری
جاں لے لے لیں گی

تم اپنی
آوازیں چھوڑ کے چلی گئی ہو
یہ آوازیں تو
بلکل پاگل کردیتی ہیں
اور
گوٹا کرن بھرے دوپٹے سے
آنسو صاف کرو تو آنکھیں
اورسپنے
سب چھل جاتے ہیں
ہونٹ سدا کو سل جاتے ہیں
اوپر سے
تمھاری
آوازیں ہیں

سنو۔۔۔
یہ تم سب
آخراتنا
ہنستی کیوں ہو؟؟؟

شہناز پروین سحر
..

.


< English

The Ill-Fated
By
Shehnaz Parveen Sahar

Just now
again i
ran away
from the gathering
where
ruffo, zahida, arshi, tabby
are tucking silver gold decorations on
my wedding gown
hena in my hands
and
on my forehead
a tikka in the parting of my hair
‘take the prayers of your parents with you’
they are singing
look
look my bracelets
are also
humming along
with you

But what is
all this
do you not know
how a river of fire
rages on and on
in front of me
take me with you
before the time when
your songs
become screams
burst into tears
and you
just stop for a moment
say
where are you going
can you hear me
listen
hear my voice
take me with you
leaving me alone
like this
how can you go
come back here
come back

Your songs at least
take them with you
i tell you their echoes will claim
my life from me

You left
leaving behind your voices
these voices can
make anyone insane
and
with a cloth of silver gold decorations
when the tears are wiped then eyes
and dreams both
get scratched
lips get sealed forever
and on top of it
your
voices

Listen…
you all!
Why is it that you
laugh so much?

From Urdu by Fauzia Rafique
..

photo-shenaz

Shehnaz Parveen Sahar: An acclaimed poet from Pakistan.

 Photos from Sahar’s Facebook Page

.
.

An Evening with Saeen Zahoor

Sain_Zahoor_14_leugk_Pak101(dot)com

Written by Randeep Singh

On May 31, 2014, Pakistani Sufi singer Saeen Zahoor performed at Vancouver’s Vogue Theatre, sending the audience into trance, dance and inspiring reverence throughout.

The evening brought together local Indian and Pakistani performers, organizers and audience members. Indo-Pakistani band Naqsh IPB opened the evening with their blend of modern Sufi, rock, classical and filmi musical stylings. Through clashing drums, pulsating guitar riffs and the soaring vocals of Daksh Kubba, Naqsh warmed up the crowd for Saeen.

He entered in his long black kurta embroidered in yellow, ghungroo bells jingling around his ankles, carrying his colourfully decorated ektaara (one-string instrument). “I am not an artist,” he began, “I am a dervish who recites the name of His Master.”

Saeen didn’t just sing: he performed in every sense of the word. The spirit of Bulleh Shah poured through Saeen, his songs, his dance, his story-telling. His two hours on the stage was a musical theatre on the life and poetry of Bulleh Shah.

IMG346
After declaring his devotion to Bulleh Shah in “Ni Mai Kamli Haan” (‘Crazy I Am!’), Saeen sang “Aukhen Painde Lambiyaan Raavan” (‘Hard and Long are the Paths’), of how Bulleh Shah journeyed for miles in search of his teacher. On meeting his teacher, Shah Inayat, Bulleh Shah asks: “how does one find God.” Shah Inayat, planting spring onions, replies: “what do you want to find God for? Just uproot this from here and plant it there.”

Saeen then broke out ecstatically into “Nachna Painda Ae” (‘Dance One Must’) swirling on the stage in his ghunghroo bells just as Bulleh Shah had once for Shah Inayat.

Saeen also sang on Bulleh Shah’s rebukes to legalistic Muslim clerics in “Bas Kare O Yaara Ilm” (‘Enough of Learning, My Friend’). Saeen tells us, Bulleh Shah gave up the shariah for the way of Love just as Heer refused to marry another man according to the shariah because she had been wedded spiritually to her Beloved. On love’s path, Saeen sings “let’s go Bulleh to that place where everyone is blind” in “Chal Bulleha Uthe Chale.”

From his stepping onto the stage, the audience became disciples of Saeen. He sang with abandon, he whirled with frenzy and he ended the night to the boom of the dhol drum bringing the audience to its feet. The air was filled with passion, energy and devotion. People went up to the stage and paid their respects by touching their heads to the stage or folding their hands in reverence: the theatre became a Sufi shrine, a dargah.

Above all, Saeen ensured Bulleh Shah will live on as a shared heritage. His spirit and art were the spirit of love and unity. Says Saeen: “humanity is to love one another.”

Dhahan International Punjabi Literature Prize – Launch Vancouver Oct 8/13

Tuesday, October 8th, 2013
The Golden Jubilee Room
(Irving K Barber Learning Centre)
UBC, 1961 East Mall
Free & open to the public
Poetry Readings in Punjabi/English
Fauzia Rafique and Ajmer Rode
DIPLP – Prize Program – Vancouver Launch

The Dhahan International Punjabi Literature Prize has been founded to celebrate the rich history and living present of Punjabi language and literature, around the globe. A cash prize of $25,000 CDN will be awarded annually to one ‘best book’ in either Gurmukhi or Shahmukhi. Two runner-up prizes of $5,000 CDN will be awarded, one for each script. Winners will be honored at an annual Gala, held in Vancouver in its inaugural year and at alternative host cities around the world subsequently.

The Prize will be awarded by Canada India Education Society (CIES) in partnership with the University of British Columbia (UBC). CIES has an over twenty-year history of success in leading educational, community development, healthcare and job creation projects in India. Guided by a strong interest in Punjab, the Society partners in this venture with the Department of Asian Studies, Faculty of Arts at UBC, which is home to one of the largest and longest standing Punjabi language programs outside of South Asia. The aim of this partnership is to highlight the literature of a rich and passionate language that can speak not only to Punjabis around the world, but to all.

The success of the Scotiabank Giller prizes in fostering recognition of Canadian literature encouraged the formation of the Dhahan International Punjabi Literature Prize. The Dhahan Prize will expose a neglected cultural product to a new market – the global Punjabi population – and draw attention to transnational cultural production that crosses borders and community boundaries. It will not only directly benefit writers and inspire new writing in the language, but also bring new attention to writing in Punjabi in general, within a broader community. The Prize will entice new readership and ideally, the translation of works from Punjabi into English. It will also bring crucial material support to writers already active in the field.

Punjabi literature speaks in a language we can all understand; this Prize will give us a chance to hear it.

India Launch
November 11th, Evening
J.W. Marriott Chandigarh
Plot no: 6, Sector 35-B, Dakshin Marg · Chandigarh, 1600 35 India
The Dhahan International Punjabi Literature Prize
will be awarded on an annual basis to honor
the finest literary works produced each year in the Punjabi language.
Please RSVP by November 6th to info@cies.ca

Pakistan Launch
November 14th, Evening
Hospitality Inn Lahore
(Formerly Holiday Inn Lahore)
25-26 Egerton Road Lahore 54000
The Dhahan International Punjabi Literature Prize
will be awarded on an annual basis to honor
the finest literary works produced each year in the Punjabi language.
Please RSVP by November 10th to info@cies.ca

DIPLP – Prize Brochure
.
.

‘MaaN dee Matt – Mother’s Advice’ by Masood Munawer

Toon, lokaaN vich rehna putra
TooN, lokaaN nooN sehna putra

LokaN dee tooN boli bolaiN
jinna aakhhen, ona tolaiN

Hassa mangan, hassa dewaiN
Rattee mangan, massa dewaiN

LokaN nooN sach kaurra lagda
Bohta jhhooT ve thhorra lagda

Sachi gal kadi na dasseiN
Apna bhed luka ke rakhheiN

Ik jaali behroop bana lae
Rang branga roop racha lae

Loki khauf de ghar vich rehnday
Har ohlay dee chhawaiN behnday

Lok sangat ik kacha bhanda
Sukka, sarreya, teela tanda

LokaaN noon khush rakhna aukha
Zehr da moongar chakhna saukha

Peenda jaawaiN, hasda jaawaiN
Khhurda jawaiN, ghasda jawaiN

Eh jindrri ik khhoTa paisa
Chal janda sab aissa waissa

Aithay saadh sangat nahiN labhni
Aithay jindrri aiwaiN langhani
..

ماں دی مت

تُوں ، لوکاں وچ ریہنا پُترا
تُوں ، لوکاں نوں سیہنا پُترا
۔۔۔۔
لوکاں دی تُوں بولی بولیں
جنّا آکھن ، اونا تولیں
۔۔۔۔
ہاسا منگن ، ہاسا دیویں
رتّی منگن ، ماسہ دیویں
۔۔۔
لوکاں نوں سچ کوڑا لگدا
بوہتا جھوٹ وی تھوڑا لگدا
۔۔۔۔
سچّی گل ، کدی نہ دسّیں
اپنا بھیت لُکا کے رکھیں
۔۔۔۔۔
اِک جعلی بہروپ بنا لے
رنگ برنگا روپ رچا لے
۔۔۔
لوکی خوف دے گھر وچ ریہندے
ہر اوہلے دی چھانویں بیہندے
۔۔۔۔
لوک سنگت اک کچّا بھانڈا
سُکّا ، سڑیا ، تیلا ٹانڈا
۔۔۔۔
لوکاں نوں خوش رکھنا اوکھا
زہر دا مونگر چکھنا سوکھا
۔۔۔۔۔
پیندا جانویں ، ہسدا جانویں
کُھردا جانویں ، گھسدا جانویں
۔۔۔
ایہہ جندڑی اک کھوٹا پیسہ
چل جاندا سب ایسا ویسا
۔۔۔۔۔۔۔
ایتھے سادھ سنگت نہیں لبھنی
ایتھے جندڑی ایویں لنگھنی
۔۔۔۔

‘Dhol ڈھول ‘ – Punjabi poem by Zubair Ahmad

Milna ee taaN mil
ais jahanay
jewndi jaanay
haal gharri vich
aisay saaNheiN
aj de raateiN
aissay pal
mil
milna ee taaN mil

Rooh de baNheiN
akhh de saaheiN
yaad gali vich
ossay nukarray
jithay chad aye saaN
dil
milna ee taaN mil

Dharti ghumdi
badal nachday
paer hawa-eiN
udday udday
asmaaneiN gaye
mil
milna ee taaN mil
..

ڈھول

ملِنا ای تاں مِل
ایس جہانے
جیوندی جانے
حال گھڑی وچ
ایسے ساہیں
اج دی راتیں
ایسے پل
مِل
ملِنا ای تاں مِل

روح دی باہیں
اکھ دی ساہیں
یاد گلی وچ
اوسے نُکڑے
جتھے چھڈ آئے ساں
دِل
ملنا ای تاں مِل

دھرتی گھُمدی
بدل نچدے
پیر ہوائیں
اُڈے اُڈے
اسمانیں گئے
مِل
ملِنا ای تاں مِل

..

From Zubair Ahmad’s new collection of poems ‘Sadd’ (Call), Sanjh Publications, Lahore 2012

Contact Zubair
kitab.trinjan@gmail.com
https://www.facebook.com/zubair.ahmad.73
https://www.facebook.com/groups/KitabTrinjan/?fref=ts

uddariblog@gmail.com
https://www.facebook.com/pages/Uddari-Weblog/333586816691660
@UddariWeblog
.
.